Freud’un temellerini attığı bu yaklaşım, insan davranışlarının büyük kısmının bilinçdışı süreçler tarafından şekillendiğini savunur. Yani biz farkındalık yaşadığımızda, bu bilgi çoğunlukla şuur seviyesindedir. Lakin davranışlarımızı yönlendiren, birçok vakit farkında olmadığımız içsel çatışmalar, bastırılmış hisler ve çocukluk devrine ilişkin ilişkisel kalıplardır. Bu da demektir ki, bir şeyi bilmek onu değiştirmeye yetmez.

Zihinsel aydınlanmalar duygusal olarak da sindirilmedikçe değişim gerçekleşmez. İçeride hâlâ geçmişe ilişkin endişeler, suçluluk hisleri yahut savunma sistemleri varsa, kişi farkında olduğu halde eski davranışlarını tekrar eder. Örneğin, bir kişi daima kendini kıymetsiz hisseden alakalar kurduğunu fark edebilir lakin bu farkındalık, değersizlik inancı çözülmeden o bağları sürdürmeye devam edebilir. Zira bilinçdışı, tanıdık olanı seçmeye, çözülmemiş olanı tekrar yaşamaya eğilimlidir.

Savunma sistemleri da bu süreci zorlaştırır. Birey duygusal olarak zorlanmamak için inkâr, yansıtma, rasyonalizasyon üzere yollarla kendini korur. Bu da farkındalık ile aksiyon ortasına görünmez bir duvar örer.

Sonuç olarak, zihinsel olarak neyin “yanlış” olduğunu bilmek bir adımdır lakin kâfi değildir. Gerçek değişim, bu farkındalığın duygusal olarak işlenmesiyle ve bilinçdışı süreçlerin fark edilip dönüştürülmesiyle mümkündür. Psikodinamik kuram, değişimi bir “anlama” sürecinden çok, bir “çözülme ve yine yapılanma” süreci olarak görür. Bu da vakit, sabır ve birçok vakit bir terapötik bağ aracılığıyla gerçekleşir. Zihinsel aydınlanmalar, içsel dönüşümün başlangıcıdır lakin tek başına sonu değildir.