Psikolojik Danışmanlık, Psikopatoloji ve Psikanaliz

Bir danışan rastgele bir şikayetle karşıma geldiğinde birinci eğilimim onu birtakım kategorilere yerleştirmek olmaz. Bu yaklaşımım danışmanlık anlayışının temelinde bulunur. Psikoterapi kelam konusu olduğunda en temelde iki farklı yaklaşım olduğunu söyleyebiliriz: danışmanlık yaklaşımı ve patolojik(hastalık) yaklaşım.

Bu iki yaklaşım ortasındaki farkı bir örnek üzerinden çok basitçe açıklayacağım. Ailesinin yanından ayrılarak üniversiteye başlamış bir öğrencinin birden çok süratli halde kilo aldığı bir olguyu düşünelim. Patolojik yaklaşım burada bir yeme bozukluğu tanılaması yapar ve olguya bunun üzerinden yaklaşır ve yeme bozukluğunu tedavi etmek üzerine kurulu teknikler kullanır. Danışmanlık yaklaşımı ise sözgelimi toplumsal münasebetlerinde doyuma ulaşamadığı tarafında bulgulara rastlamışsa yeme davranışına bu yüzden yöneldiğini düşünebilir ve müdahale de bu doğrultuda olur. Aslına bakarsanız çağdaş formülleri benimsemiş pek çok klinik psikolog hatta psikiyatrist bile patolojik yaklaşımı kullanmaz.

Patolojik yaklaşım psikiyatrik teşhis sınıflandırmalarını kullanır ve DSM teşhis kitapçığı ile belirlenen bu psikiyatrik teşhisler kategoriktir. Görüngüsel (fenomenolojik) belirtiler üzerinden tanılama gerçekleşir. Psikiyatrik hastalıklar tanılanırken; tomogrofi, röntgen, kan testi, hormon testi ve gibisi bir metot kullanılmaz. Aşağıdaki tabloda kimi teşhis kriterlerini sadeleştirilmiş örneklerine yer verdim. Bu tabloda göreceğiniz üzere psikiyatrik tanılama yapılırken organik bulgulardan yola çıkılmaz.

Psikanalitik yaklaşımda da bir psikopatoloji kuramı mevcuttur. Lakin psikanalitik psikopatoloji kategorik değildir. Freud obsesyon ve histeri üzere temel durumları tanılarken görüngüsel bulgulardan yararlanmaz. Şimdi yapısalcı kuramın olmadığı bir çağda Freud buna metapsikoloji ismini vermişti. Metapsikolojik yaklaşım Fransız psikiyatrist ve psikanalist Jacques Lacan’da yapısalcılık olarak karşımıza çıkar. Bu yapısalcılıkta nevrozun altında obsesyon, histeri ve fobi vardır. Freud’un sözüyle fobi bir telaş histerisidir. Obsesyonel ise psikanalitik çalışmada histerikleşir. Yani histeri aslında nevrozun çekirdeğindeki bir yapıdır. Histerik tatminsizlik tüm nevrotik öznelerin baş belasıdır. Hatta Lacan geç devir çalışmalarında bu yapısalcılıktan da bir ölçü uzaklaşacaktır.

Danışmanlık yaklaşımı hümanistik terapilerin ekseninde şekillenmiştir. Bu yaklaşımda terapist ve danışan ortasındaki ilgi terapi için en belirleyici ögedir. Şimdiki bilimsel çalışmalara nazaran de terapinin sonucunu etkileyen en değerli faktör terapistin benimsediği yaklaşım ve teknik değildir. Terapistin akademik yetkinliği ya da mesleği de değildir. En kıymetli faktör terapist ve danışan ortasında kurulan münasebetin niteliğidir.

Humanistik ve varoluşçu terapilerde süreç terapötik münasebetin kurulmasıyla başar. İlerleyen evrelerde yüzleştirmelerle ve nihayetinde danışanın kendi hayatının sorumluluğunu alması, kendinde ya da ömründe bir ekip değişiklikler yapabilmesi için onun cesaretlendirilmesiyle devam eder.

Freud psikanalizde hastalarının ömürleriyle ilgili değerli kararlar almasını engellemesi gerektiğine inanıyordu. Zira onun bilimsel tutkusu hastalarındaki nevrozu kökten bir formda güzelleştirmek üzerine konseyiydi. Lacancı psikanalizde ise özneler için isteğin yolundaki taşları kaldırmak onlara hayatlarında değerli bir hareket kabiliyeti ve değerli bir hayat gücü sağlar.