Küresel ısı artışı, kuraklık, taşkınlar, kasırgalar üzere çok hava olayları iklim değişiminin direkt etkileriyken, bunların neden olduğu çeşitli ekolojik değişiklikler, göçler, hava kirliliğinin artması, besin ve su kalitesindeki azalma üzere olgular iklim değişiminin dolaylı etkileridir. Kelamı edilen direkt ve dolaylı tesirler ise insan sıhhati başta olmak üzere sosyoekonomik durumu, geçim kaynaklarını, yaşanılan bölgedeki halk sıhhatini olumsuz istikamette etkilemektedir. Tüm bu dinamikler de fizikî boyutta insan sıhhati üzerinde tesirlidir. İklim değişiminin sıklığını artırdığı doğal afetler nedeniyle vefat ve yaralanmalar, artan sıcaklıklar sonucu vefatlar, taşkınlar sonucunda bir toplulukta su kaynaklı bulaşıcı hastalıkların yayılması, teneffüs yolu hastalıklarının artması fizikî boyuta örnek olarak verilebilir.

İklim değişikliği ile bağlı üstte kelamı geçen dinamiklerin, bireyler ve toplumlar üzerindeki tesirleri sadece fizikî seviyeyle hudutlu değildir. Bir taraftan harika hava kaideleri ve tabiat olaylarına maruz kalan bireyler ve toplumlar, öteki taraftan bu fizikî şartların yarattığı zihinsel ve toplumsal problemlerle baş etmek durumundadırlar. İklim değişiminin zihinsel sıhhat üzerindeki tesirlerinden kelam ederken gerilim ve gerilimle baş etme yollarına başka bir yer açmak yararlı olacaktır zira iklim değişimi, kozmik olarak tecrübelenen, vakitle sonlu olmayan soyut bir çevresel gerilim faktörüdür.

İklim değişiminin getirdiği gerilime verilen tek reaksiyon telaş değildir, bundan özelikle etkilenen toplumlarda öfke, yas ve ümitsizlik hislerinin da yaygın olduğu belirtilmektedir. Tüm bu bulgular sonucunda eko-anksiyete (iklim kaygısı) kavramı doğmuştur. Eko-anksiyete, iklim değişikliğinin getirdikleri ya da muhtemel sonuçlarına ait kendisi ve/veya gelecek jenerasyonlar için duyulan ağır kaygı, dehşet, çaresizlik ve öfke ile karakterizedir. Bilhassa iklim değişikliğinin tesirlerini daha direkt yaşayan birtakım toplumlar; örneğin ada ülkelerinde yaşayan ya da tarım alanları kuraklıkla savaşan, değişen iklim nedeniyle daha ağır gerilim altındadır ve eko-anksiyete yaşamaya daha eğilimlidir.

İklim değişikliğinin neden olduğu öteki bir sorun, bireyde gerilime yol açarak saldırganlık ve şiddeti artırma eğilimidir. Bu durum, direkt ve dolaylı olarak yaşanabilmektedir. Direkt yol, fizyolojik olarak gerçekleşmektedir. Şöyle ki, artan sıcaklıklar (küresel ısınma) beden ısısını yükselterek uyarılma, sonluluk üzere tesirleri ortaya çıkarmaktadır. Isı gerilimi olarak isimlendirilen bu durum, esasen uzun müddettir saldırganlık ve şiddet ile ilişkilendirilmektedir. Bununla birlikte Miles-Novelo ve Anderson (2019) iklim değişikliği ile saldırganlık ve şiddet davranışı ortasındaki bağın sırf direkt artan sıcaklıklar yoluyla değil; doğal afetler, ekolojik göç, yoksulluk üzere problemlerin kümeler ortası çatışmaya, kaynaklar için rekabete yol açması üzere dolaylı yollarla da daha uzun vadede gerçekleştiğini ortaya koymaktadır.

İklim Değişikliğinin Neden Olduğu Gerilimle Baş Etme

İnsanlar, tehdit edici olaylar karşısında ferdî kaynaklarını zorlayan yahut aşan iç ve/ya dış çatışmaları yönetmek için geliştirdikleri başa çıkma stratejilerini ruhsal ahenk sistemleri olarak kullanırlar. Bu stratejiler bilişsel, duygusal ya da davranışsal gayretleri içerir. Öteki bir deyişle uyumlu başa çıkma, insanların gerilimi başarılı bir biçimde yönetmek ve gerilime karşın refahı sürdürmek için kullandıkları davranış ve bilişleri tabir etmektedir. İklim değişikliği perspektifinden uyumlu başa çıkma, iklim değişikliği ile ilgili duygusal yansıları yönetmeye yardımcı olan, gelecekteki riskleri azaltmayı amaçlayan ve insanların değişen şartlara ahenk sağlayıp dirençli kalmasına yardımcı olan yansıları içermektedir. Görüldüğü üzere başa çıkma, his düzenlemeyi içerse de bununla sonlu değildir; tıpkı vakitte gayelere ulaşmak için yapılan aksiyonları de içerir. Bu bağlamdaki kimi başa çıkma stratejileri davranış değişikliklerini teşvik edebilir ya da engelleyebilir.

Aktif başa çıkma, sıkıntıları ve bu problemleri en aza indirecek yahut çözecek aksiyonları tanımlayarak gerilimi yönetme gayretlerini söz eder. Bu gayretler, iklim değişikliğine ahenk hakkında bilgi aramayı, çevreci davranışı geliştirmeyi, spesifik bir riski çözmek üzere kendini müdafaa ve sorun çözmeye dayalı sorun odaklı yaklaşımları içerebilir. Bununla birlikte sorun odaklı yaklaşım, iklim değişikliği üzere daha çok coğrafik tesirleri olan ve uzun vadede tesirleri görünür olan bir sorun için tek başına geçerli bir baş etme sistemi olarak görülmemektedir.

Pasif başa çıkma ise tehditlere karşı ekseriyetle pasif yahut minimal seviyede uyarlanabilir reaksiyonlar vererek müdahale etmemeye ve algılardaki değişiklikler yoluyla rahatsız edici hislerin azaltılmasına odaklanan stratejileri tabir eder. Bunlardan kimileri inkâr (örn. İklim sorunun tesirlerini ya da insan aksiyonları ile alakasını yadsımak), görecelileştirme (örn. iklim değişikliğini gelecekteki bir sorun olarak görmek), kaçınma (örn. olumsuz hisleri azaltmak için bahisten uzak durma) ve olumlu düşünme (örn. sorunu öbür birinin çözeceğine güvenme) olarak tabir edilebilir.

İklim değişikliğiyle başa çıkma stratejileri birçok farklı halde kavramsallaştırılmaktadır. Örneğin çevreci davranışlar geliştirmek, bireyin iklim değişikliğine ait risk algısının gerilime dönüşmesine tampon olmaktadır. Bu noktada çevreci davranışla, gerilim ortasındaki bağlantının karşılıklı etkileşim içinde iki istikametli bir münasebet gösterdiği söylenebilir. Öteki bir deyişle sırf iklimle ilgili gerilimle baş etme stratejileri gerilimi azaltıp davranışa yönlendirmez, çevreci davranışlarda bulunmanın kendisi de gerilimin sağlıklı yönetilmesinde değerli bir rol üstlenmektedir.

Bu bağlamda, online terapi, iklim değişikliğiyle bağlı gerilimle başa çıkmada değerli bir dayanak sistemi olarak öne çıkmaktadır. Online terapi platformları, bireylerin eko-anksiyete, çaresizlik yahut öfke üzere hislerini anlamlandırmalarına ve bu hislerle yapan bir formda baş etmelerine imkan tanır. Bilhassa çevrimiçi bilişsel davranışçı terapi (BDT) ve mindfulness temelli terapiler, bireylerin gerilimle baş etme marifetlerini geliştirmelerine yardımcı olabilir. Çevrimiçi küme terapileri, bireylerin iklim değişikliğiyle ilgili duygusal yüklerini paylaşabilecekleri bir topluluk oluşturarak toplumsal ilişkiyi güçlendirir ve yalnızlık hissini azaltır. Ayrıyeten, online terapi, coğrafik olarak uzak bölgelerde yaşayan yahut doğal afetler nedeniyle yerinden olmuş bireyler için erişilebilir bir tahlil sunar, böylelikle ruhsal takviye muhtaçlığı olan herkes için eşitlikçi bir yaklaşım sağlar.

Kaynakça: https://nesnedergisi.com/makale/pdf/1704138468.pdf

Yazar: Merve Bahadır Atintaş