Babanın cezaevine girmesi ile çocuğun babasından ayrılması ve artık onunla bağlantı kuramaması çocuk için ruhsal açıdan hayli zorlayıcı bir yaşantıdır. Baba tutuklanırken çocuk buna şahit olmuşsa, alışık olmadığı, korkutucu ve kıymetli kısmını anlamakta zorlandığı bu durum çocuk için travmatik bir yaşantı olmaktadır. Çocukların %27’si babasının işlediği suça; %22’si de tutuklanmasına şahit olmuştur. Çocuğun şahit olmaması da olumsuz sonuçlara neden olmakta; bu çocuklar babanın neden gittiğini anlamadıkları için ebeveyni tarafından terk edildikleri ya da istenmedikleri üzere olumsuz fikirlere kapılmakta ya da babanın olmamasından kendilerini suçlamaktadırlar. Bu durum ise çocuğun hem cezaevinde olan ebeveynle hem de kendisine bakan kişilerle ilişkisine zarar vermektedir.
Bu zorlayıcı yaşantıların yanı sıra çocuklar toplumsal etiketlenme ve dışlanma ile başa çıkmaya çalışmaktadır. Cezaevinde olmanın toplumsal açıdan uygun olmaması sebebiyle çocuğun babasının yokluğuna ait duyduğu üzüntüyü öbür bireylere söz etmesi her vakit çok kolay olmamaktadır. Hakikaten birtakım ebeveynler kendi çocuklarının, bu çocuklarla oynamasını istememektedir. Birçok çocuk ekseriyetle bu durumu gizlemekte ve başka şahıslar tarafından bilinmesi ile ilgili dert yaşamaktadır. Bu durum ise ruhsal sıhhatleri açısından risk oluşturmaktadır. Çocuğun yaşı küçükse babanın cezaevine girmesi babaya bağlanmasını daha olumsuz etkilemektedir. Bilhassa 2-6 yaş ortasındaki çocuklar daha fazla risk altındadır. Bu çocuklar için baba figürü giderek kaybolmaktadır ve öbür şahısların de gidebileceği korkusunu genelleyerek ayrılık tasası yaşayabilmektedirler.
Babanın cezaevine girmesinin akabinde ailenin yaşadığı ekonomik sorunlar zorlayıcı bir öbür mevzudur. Baba cezaevine girmeden evvel çocuk baba ile yaşıyorsa ve masrafları baba tarafından karşılanıyorsa aile ekonomik açıdan daha fazla zorlanmaktadır. Birtakım durumlarda ise ekonomik sorunlar çocuğun hayatında öbür değerli değişikliklere yol açmaktadır. Örneğin çocuk akrabasının yanına ya da öteki ucuz bir konuta taşınma, okulunu değiştirme, muhafaza ve bakım için çocuk yuvasına verilme üzere durumlarla karşılaşmaktadır. Bu değişiklikler hem çocuğun ahenk sorunları yaşamasına neden olmakta hem de babanın olmaması ile birleşince çocuğun güvenlik algısı bozulmaktadır.
Bu zorluklar çocuğun bilhassa ruhsal sıhhatini ve akademik ömrünü olumsuz etkilemektedir. Yapılan çalışmalar babanın cezaevine girmesinin, dikkat sorunları, düşük akademik muvaffakiyet ve eğitimine devam etmeme, okuldan atılma ya da uzaklaştırılma, saldırganlık, içselleştirilmiş ve dışsallaştırılmış sorun davranışlar ve suça karışma üzere çok sayıda olumsuz sonuçla bağlı olduğunu ortaya koymaktadır. Bu durum çocuğu duygusal ve toplumsal açıdan etkilemekle birlikte her çocuğun yansısı farklı olabilmektedir. Kimi çocuklar reaksiyonsuz kalarak ya da yaşadıkları bu düşünceyi içine kapanarak söz ederken kimileri ise daha saldırgan ve yıkıcı davranışlar göstermektedir.
Baba ceza infaz kurumundan çıksa da problemler sona ermemekte; bu babalar tekrar hata sürece, ruhsal sorunlar, durağan bir iş yaşantısı üzere sorumlu bir yetişkin ve baba olmalarını etkileyecek çeşitli olumsuz özelliklere sahip oldukları için vakit içinde birebir problemler tekrar etmektedir. Boylamsal çalışmalar çocuklar açısından bu olumsuz tesirlerin daha sonra da devam ettiğini, bu çocukların genç yetişkinlik periyodunda ruhsal sıhhatlerinin daha makus olduğunu ve daha az eğitimlerine devam ettiklerini, daha fazla husus kullandıklarını ve sosyoekonomik açıdan daha makûs durumda olduklarını ortaya koymaktadır.
Babanın ceza infaz kurumunda olması bilhassa dezavantajlı bölgelerde yaşayan çocukların daha fazla yaşadığı bir sorundur. Dezavantajlı mahallerde tesirli ebeveynlik ve eğitim için kâfi gereçlere sahip olma daha az oranda görülürken, bu çeşit mahallelerde yaşayan çocuklar güvenliğin olmaması, şiddete maruz kalma üzere sorunlarla daha fazla karşılaşmaktadır. Bu riskli şartlar sebebiyle birtakım araştırmacılar babası cezaevinde olan çocuklarda daha fazla davranış sorunları görülmesini babanın olmamasından çok düşük sosyoekonomik düzey ve olumsuz ebeveynlik uygulamaları üzere öbür dezavantajlı şartlara bağlamaktadır. Lakin bu çocukların davranış sorunları açısından daha fazla risk altında olmalarında tüm bu nedenlerin ortak bir tesirinin olması daha muhtemeldir.
Babası cezaevine giren çocukların bir kısmı cezaevi öncesinde de daha kural dışı ve sistemsiz bir yaşama sahiptir. Bu hayat özellikleri baba cezaevine girdikten sonra da devam etmektedir. Zati halihazırda dezavantajlı şartlarda olan çocuklar için babanın artık olmaması riskleri daha fazla arttırmaktadır. Öteki taraftan yapılan kimi çalışmalar babanın cezaevinde olmasının da bağımsız bir tesiri bulunduğuna işaret etmektedir. Mümkün risk faktörleri denetim edildiğinde bile babası cezaevinde olan çocukların, başka çocuklara nazaran daha fazla depresif belirtilere ve dışsallaştırılmış sorun davranışlara sahip oldukları, vakit içinde bu çocukların davranış sorunlarında artış olduğu rapor edilmiştir. Misal halde yapılan bir öteki çalışmada birinci ölçüm vaktinde babanın cezaevinde olmasının orta çocukluk periyodundaki dışsallaştırılmış davranışlarla alakalı olmadığı bulunurken, ergenliğe kadar devam eden süreçte dışsallaştırılmış davranışlardaki artışla bağlı olduğu bulunmuştur.
Babanın cezaevine girmesinin çocuğu ne kadar etkileyeceğinde baba cezaevine girmeden evvelki bağ kalitesinin rol oynaması mümkündür. Babanın cezaevi öncesinde çocukla birlikte yaşayıp yaşamadığı, ne kadar yakın bir alakaya sahip olduğu, çocuğun babanın yokluğundan ne kadar etkilenebileceğini belirleyebilmektedir. Çocuğun ebeveyni ile yakın bir bağlantısı olması durumunda, gelişimi daha olumsuz etkilenmektedir. Ebeveyn-çocuk alakasının yanı sıra çocuğun ömrünü çevreleyen bağlamsal faktörler de değerlidir. Bilhassa bu çocuklardaki davranışsal ve duygusal sorunları açıklamada babadan ayrılmanın tesirinin yanı sıra babanın gidişiyle ortaya çıkan kimi değişimlerin çocuklardaki bu sorunları yordaması mümkündür. Örneğin çocuğa bakan kişinin psikolojik sağlığı, çocuğa bakan kişi ile çocuk ortasındaki ilginin kalitesi, bakım verenin başa çıkma kapasitesi ve başka aile kaynakları temel bir tesire sahiptir.
Kaynakça: https://pdf.trdizin.gov.tr/pdf/TUkxUDVmUG9NcVdlUlppUkcyZWw3QmliQXRjelJiYytJUTlMeGhwQVBlZk10SlRib1lSYTNmMHBZRVdwT0o0VzE2a0NjQlBGemdiazRnQXdGYTVrN29FRHhnM0QzL1JBOUovVkFDOTB2cWJVaG83MTZWTGF3WXp0RzRKZHFHdE9JZ2pTalhKRWxpSUQ2eWhuOTlrVXloWDVjbU5SMnQ1MVhvWjFHN0FDTFVTeVpFanBXQjJ3OUJNT3NWV0dTSmVWSE1Qb2dKQzEzUUlOTGtJUkNoNzA0SXJwMk9WVlhiMElJU1NQRGt1YnZ4UT0
Yazar: Nilay PEKEL ULUDAĞLI
