Göç süreci toplumların homojen yapısını dönüştürmekte ve toplum içinde göçmenler, konuklar, yabancı öğrenciler, mülteciler üzere farklı kümelerin gereksinim ve meselelerini gündeme getirmektedir. Mülteci, kendi ülkesinde yaşadığı eziyetten, siyasi yahut dini istismardan kaçmak için yaşadığı yerden mecburî olarak ayrılan ve geri dönme mümkünlüğü bulunmayan şahıslardır. Toplumdaki öteki kümelerle karşılaştırıldığında mülteciler toplumsal belirsizlik, sosyoekonomik zorluklar, yaşanan travmatik olaylar nedeniyle geleceğe dönük planlarını gerçekleştirmek için daha az bahta sahiptirler. Bu nedenle bulundukları toplumda kalıcı bir hayat için gerekli maharet ve yeterliliklerin kazandırılması sürecinde daha fazla dayanağa muhtaçlık duyarlar.

Dünyada 2007 yılında 42 milyon yerinden edilmiş kişi bulunmaktadır. Yerinden edilmişlerin, 15 milyonunu mülteci, 827 bini ise koşullu mültecidir (geçici sığınmacı). Yerinden edilmişlerin %44’ ünü 18 yaşın altındaki çocuklar oluşturmaktadır (yaklaşık 7 milyon çocuk). Günümüzde yaşanan savaş, çatışma, karmaşıklık, dini, siyasi aksilikler üzere ekonomik krizler, çevresel felaketlerde dünyadaki yerinden edilmiş kişi sayılarının artmasına neden olmaktadır. Mülteci kümeler hem toplumda görünür olmadıkları hem de bulundukları ülkede uzun periyodik kalacak bireyler olarak düşünülmedikleri için daha az dikkate alınmaktadırlar. Fakat üçüncü ülke kabulünde kâfi kaideleri sağlayamayan koşullu mültecilerin ülkede kalış mühletleri uzamakta, bu süreçte kendileri, aile üyeleri, toplum ve kurumlar ile isteseler de istemeseler de etkileşime geçmektedirler. Bilhassa komşu ülkelerde yaşanan kriz durumları ve uzun müddetli belirsizlikler, Türkiye’nin bulunduğu coğrafyada cazibesini arttırması, ülkeye gelen yabancı sayısında da artışa neden olmaktadır. Toplumun ülkedeki yabancı nüfusa bakış açısına nazaran; göç ile birtakım zenginlikler, kimi meseleler, birebir vakitte insan hakları bağlamında birtakım sorumluluklar da ortaya çıkmaktadır.

Mülteciler yeni geldikleri toplumda günlük hayattaki değişimlere bağlı birçok zorlukla karşılaşarak, ahenk sağlamak için uğraş etmek durumunda kalırlar. Yetişkin mülteciler yeni geldikleri toplumda kendileri ile birebir kökene sahip bireylerle bir ortada yaşayarak, kendileri için inançlı ve tanıdık bir etraf oluşturabilirler. Lakin bu ailelerin çocukları açısından düşünüldüğünde yaşanan zorluklar daha da artmaktadır. Mülteci çocuk için yeni geldiği toplumda okul etrafı, durağan ve inançlı bir ortam sunmasına karşın bu çocuklar yaşadıkları ani ve kuvvetli göç süreçleri, farklı geçmiş ve kültürel özelliklere sahip olmaları, ortak bir lisanı paylaşmamaları üzere nedenlerle okula ahenk sağlamak için ek efor gösterirler. Misal halde okullarda farklı etnik kökenlere sahip bireylerin eğitim gereksinimlerine yanıt vermek zorunda kalırlar. Bu öğrencilerin eğitim sürecindeki muhtaçlıklarının tanımlanarak ortaya konulması ve gereksinimlerinin eğitim kurumları, öğretmenler tarafından karşılanmaya çalışılması gerekir. Mülteci çocukların ve gençlerin kurumlar arası iş birliği ile mevcut fırsatlarından yararlanmaları sağlanmalı, emniyetli bir ortamda fizikî, bilişsel ve ruhsal yeterli olmalarını gaye edinen uygun öğrenme ortamlarıyla ilgili düzenlemeler yapılmalıdır. Mülteci çocukların hangi nedenlerle, ne vakit ve kimlerin refakatinde geldiği mevzularından bağımsız olarak karşılanması gereken temel muhtaçlıkları bulunmaktadır. Bu gereksinimlerin başında da eğitim gereksinimi gelmektedir.

Eğitim, çocukların hayatını yapılandırır, şekillendirir. Eğitim süreci, öğretimi de kapsamaktadır. Öğretimin sistemli ve planlı yapıldığı yer olarak okul bireyin hayatında değerli bir yere sahiptir. Okullar; düzensizlik, belirsizlik ve karmaşıklığa karşı inançlı, durağan, alışılmış yaşama dönüşü simgeler, çocuktaki travmatik tesirleri azaltır, topluma ahengi kolaylaştırır, çocuk “bir yabancıdan”, “diğerlerine emsal bir öğrenciye” dönüşme fırsatı verir, geleceğe umutla bakabilmeyi sağlar. Okullar, çocukların toplumsallaştığı, fizikî, bilişsel ve toplumsal süreçlerinin geliştiği, toplumsal kuralların öğrenildiği, bilhassa mülteci çocukların topluma dahil olma fırsatı edindiği en kıymetli kurumlardır.

Ülkedeki tüm çocukların ve ergenlerin eğitim fırsatlarından yararlanabilmesi için fizikî, bilişsel, toplumsal gelişimleri için uygun ortamlar düzenlenmelidir. Tüm vatandaşlar üzere mülteci çocuklar da eğitim sistemi içine yerleştirilmeli, muhtaçlıkları karşılanmalı ve geleceğe hazırlanmalıdır. Okullar topluma ahenk sürecinde de mülteci öğrencilere dayanak olan, bir kümeye ilişkin olma hissini etkileyen, önyargıları azaltan kurumlar olarak çocukların hayatı ve gelecekteki başarılarında değerli bir yere sahiptir. Mülteci öğrencilerin bulundukları okul etrafı olumlu özelliklere sahip olduğunda, öğrencinin ahengi, aidiyet duygusu ve akademik başarısı artarken, etrafın olumsuz özellikleri ise öğrencide yabancılaşma duygusu ortaya çıkararak, onu okuldan uzaklaştırmaktadır. Öğrencinin kendini okula ilişkin hissetmesi onun okuldaki tecrübelerine bağlıdır. Okula aidiyet ve bağlılığın benlik kavramı, toplumsal marifetler, motivasyon ve akademik muvaffakiyet üzere olumlu akademik, davranışsal ve ruhsal çıktıları bulunduğu; depresyon sosyal-duygusal tasaları ve toplumsal dışlanmaları azalttığı ortaya konulmuştur.

Kaynakça: https://acikerisim.aku.edu.tr/xmlui/bitstream/handle/11630/5693/%c5%9eEKER%2c%20Bet%c3%bcl%20Dilara%3b%20ASLAN%2c%20Zafer.pdf?sequence=1&isAllowed=y

Yazarlar: Betül Dilara ŞEKER, Zafer ASLAN