Anne karnından erişkin yaşama kadar insanların kişisel kimlikleri daima olarak gelişmekte ve değişiklikler yaşayabilmektedir. Bunun yanında insan yavrusunun doğumdan ergenlik periyoduna kadar geçirdiği müddet çekirdek ferdî kimlik oluşumunda çok kıymetli bir yer fiyat. Çekirdek kimliğin oluşumu ile birey, etrafı, kendisi, ülkesi, öteki beşerler, siyaset, siyaset ve gündelik ömür üzere çeşitli hususlarda kendisine özgün fikirlere ve inançlara sahip olabilmektedir.
Kimlik, psikodinamik bir bakış açısıyla, bireyin iç dünyasında işleyen kendilik modelini ve kendi geçmişi, şimdisi ve geleceğini, anımsanan, duyumsanan ve beklenen bir varoluşun sürekliliğinde bütünleştirmesini tabir etmektedir. Kimliği netleşen, yerleşen bir birey; gerçekçi bir vücut imgesine, kendi cinsiyetine ait öznel bir berraklığa, vicdan hissine, kümesi ve ülküleriyle içsel bir dayanışma hissine sahip demektir. Bu manada da kimlik bütünlüğünü tam manasıyla oluşturamamış bireylerin gerçekçi bir dünya algısı oluşturamaması, önyargılı niyet ve davranışlarda bulunabilecekleri manasına gelmektedir.
Çocuğun ruhsal ve biyolojik olarak ben ve öteki ayrımını zihinsel olarak yapabilir bir kapasiteye gelmesi, ferdi kimlik gelişimin kıymetli bir dönüm noktası olarak kabul edilmektedir. Bunun yanında çocuğun sağlıklı bir kimlik gelişimi için tamamlaması gerek değerli bir vazifesi de özdeşimdir. Freud’ un tanımladığı psikoseksüel gelişim devirlerinden Ödipal periyotta, çocuk, kendisi ile tıpkı cinsiyete sahip ebeveyni ile özdeşim kurmaya başlar. Onun pahalarını, buyruk ve yasaklarını kendi iç dünyasına taşır. Böylelikle ebeveyne ilişkin olan kimi tavırlar artık çocuğun kişiliğinin, karakterinin ve kimliğinin bir modülü haline gelmiş olur. Öteki bir deyişle Pre-ödipal devirde hâkim olan taklit davranışı daha kompleks bir yapıya dönüşerek, taklit ettiği erişkinlere ilişkin kimi özellikler artık kendisine ilişkin olmuş olur.
Nesne münasebetleri kuramcılarına nazaran ferdi kimlik gelişiminin öbür bir kıymetli devri ise bütünleştirmedir. Bu periyotta yeterli ve makûs kendilik ve obje dizaynları bütünleştirilerek, kişisel kimliğin oluşum sürecinde değerli bir dönüm noktası daha geçilmiş olur ve bireyler böylelikle daha gerçekçi bir hayat görüşüne sahip olabilir. İyi-kötü kendilik dizaynların ve iyi-kötü obje dizaynların bütünleştirilmesi yaklaşık olarak 36. Ayda başlar ve bütünleştirme fonksiyonu tamamlandığında “nesne sürekliliği” sağlanmış olur. Artık çocuk için âlâ ve makus tarafları ile bir bütün halinde değerlendirilebilen tek bir anne ve ben bulunmaktadır.
Ayrıca çocuk obje sürekliliğinin sağlanması ile annenin obje temsilini zihninde tutabilme kapasitesi geliştirir ve ayrılıklara karşı olan hassaslığı azalır. Anne olmadan ve buna bağlı besbelli bir dert yaşamadan etrafta araştırmalar yapabilir, oyun oynayabilir. Bu periyodun tamamlanmadığı durumlarda bireylerin zihinsel dünyasındaki obje ve kendilik temsilleri güzel ve makûs olarak bütünleştirilmeden, keskin sonlarla birbirilerinden başka olarak kalırlar. Kimlik gelişimi bu evrede takılmış bireyler, kendilik ve obje temsillerini düzgün ve berbat olarak keskin hudutlarla bölme eğiliminde olurlar. Bu nedenle de alaka içinde oldukları bireyleri ve kümeleri yeterliler ve berbatlar, ben ve öteki, biz ve ötekiler üzere keskin hudutlarla ayırma eğiliminde olurlar. Bunun yanında bağlantıda oldukları bireyleri ilkel bir biçimde ülküleştirerek onları “iyi” ya da ilkel bir biçimde aşağılayarak “kötü” hale getirirler. Bu nedenle de gerçekçi bir dünya görüşünden çok, kendi iç dünyalarının bölünmüş özelliklerine nazaran bir dış dünya algısı oluştururlar.
Dünya ya siyah ya da beyazdır. Gerilim ve meşakkat devirlerinde temel olarak “bölme” savunma düzeneğinin kullanılması, şahısların berbat huylu ve katı önyargılar geliştirmelerine neden olabilmektedir. Bu manada kimlik gelişimi sürecindeki takılmalar bireylerin sahip olduğu önyargıların kaynağını ve niteliğini belirleyebilmektedir. Klinik olarak hudutta (borderline) ve narsisistik kişilik yapılanmaları olan hastalar ile kimi psikotik yelpazedeki hastalar bu türlü bir kişilik örgütlenmesine sahiptir.
Bölme savunma düzeneğini sıkça kullanan bireylerin beraberinde sıkça kullandığı savunma düzeneklerinden birisi de “yansıtmalı özdeşimdir”. Yansıtmalı özdeşimin önyargıların ortaya çıkmasında, gelişmesinde ve kemikleşmesinde değerli katkıları bulunmaktadır. Bilhassa eğitimle düzelmeyen, bilgiye karşın hala var olan önyargıların oluşumunda bu zihinsel düzeneğin kıymetli bir katkısı bulunmaktadır.
Kaynakça: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/111793
Yazar: Rifat S. İLHAN, Abdülkadir ÇEVİK
