Mutluluk, insanların ömürlerinde kıymetli bir yer tutan ve sıklıkla dilek edilen bir amaç olarak kabul edilen bir kavramdır. Lakin son yıllarda yapılan ruhsal araştırmalar, mutluluğun sadece istenen bir amaç olmanın ötesinde, karmaşık ve çok boyutlu bir tabiata sahip olduğunu ortaya koymuşlardır. Bu araştırmalar, birtakım bireylerin memnunluğu deneyimlemekten kaçındıklarını öne sürerek “mutluluk korkusu” kavramını gündeme getirmişlerdir.
Mutluluk korkusu, bireylerin memnunluğu hak etmediklerine, mutluluğun süreksiz, makus ve tehlikeli olduğuna, rekabeti ve kıskançlığı davet ettiğine, haksız yollarla elde edildiğine yahut talihsizliklerle sonuçlandığına dair geliştirdikleri olumsuz inançlardan kaynaklanmaktadır. Gilbert ve ark. (2014), bir çocuğun aile üyelerinden birinin hastalığı sırasında eğlenip memnunluk duyması sonucu suçluluk hissetmesi, olumlu hisler yaşarken apansız kriz durumlarıyla müsabakası ve bu süreçte ceza alması üzere geçmiş ömür tecrübelerinin, memnunluk korkusuna yol açabileceğini bildirmişlerdir. Misal halde, başka araştırmacılar da erken çocukluk devrinde yaşanan olumsuz tecrübelerin, travmatik olayların ve durumların, memnunluk dehşetinin ortaya çıkmasında değerli bir rol oynadığını tabir etmişlerdir. Dahası araştırmacılar, toplumsal normlar, ferdî kişilik özellikleri, kültürel etmenler üzere pek çok faktörün tesiriyle bireylerin mutluluğa karşı endişe yaşadıklarına, memnunluğu göstermek ve tabir etmekten çekindiklerine ait ispatlar sunmuşlardır.
Örneğin, Joshanloo ve Weijers (2014), farklı kültürel art planlara sahip bireylerin memnunluğu deneyimlemekten kaçınma eğilimlerinin çeşitli nedenlerle şekillendiğini vurgulamışlardır. Bu noktada bireylerin sahip olduğu olumsuz inançların (mutlu olmak, olumsuz tecrübelerin yaşanmasına yer hazırlayabilir; ahlaki açıdan kişinin daha makûs bir birey olarak kıymetlendirilmesine yol açabilir; olumlu hisleri söz etmek hem duyguyu söz eden kişi hem de etrafındakiler için olumsuz sonuçlar doğurabilir; memnunluğu aramak hem bu arayış içindeki birey hem de etrafındakiler için olumsuz durumlarla ilişkilendirilebilir) memnunluk korkusuna neden olduğunu ileri sürmüşlerdir. Nihayetinde, bu araştırmacılar, yaptıkları çalışmanın sonucunda birtakım insanların ve Doğu Asya kültürleri üzere birtakım kültürlerin, memnunluk talebini istenmeyen bir cazibe olarak algıladığı gerçeğini gözler önüne sermişlerdir.
Araştırmacılar, mutluluğa dair olumsuz inançların memnunluk korkusuna neden olabileceğini bildirirken memnunluk kaygısının sonuçlarının derin ve yıkıcı olabileceğine de dikkat çekmişlerdir. Gerçekten, memnunluk korkusu üzerine yapılan pek çok çalışma, memnunluk dehşetinin olumsuz ruh sıhhati göstergeleriyle bağına dair deliller sunmuştur. Örneğin, Belen ve ark. (2020), memnunluk dehşetinin bireylerin düzgünlük hali üzerindeki olumsuz tesirlerini vurgulamışlardır. Gilbert ve ark. (2014), araştırmalarında hem şefkat kaygısının hem de memnunluk kaygısının aleksitimi ve depresyonla güçlü bir bağ içinde olduğunu ortaya koymuşlardır. Tunç (2020) yaptığı çalışmada, memnunluk dehşetiyle ömür doyumu ortasında negatif bir münasebet olduğunu bulgulamıştır. Ruhsal dayanak, memnunluk kaygısının yol açtığı olumsuz ruh hâllerini hafifletebilir; online terapi ise bu süreci esnek ve erişilebilir hâle getirir.
Kaynakça: http://psikguncel.org/archives/vol17/no4/cap_17_04_09.pdf
Yazar: Esra Teke
