Sosyal fobi, bireyin kendisine yabancı olan ya da kendi hayatında toplumsal ilgilerinde bulunan bireyler tarafından kıymetlendirilebileceği ve bir formda yargılanabileceği ile ilgili dehşet yaşadığı bir korku bozukluğu cinsidir. Son yıllarda ve günümüzde toplumsal fobi, bilhassa çocuk ve ergenlerde görülen en yaygın telaş bozukluklarından biri olarak tanımlanmaktadır (Özsoy, Turan, 2022). Günümüzde bu bozukluğun tedavisinde yüz yüze terapi kadar online terapiler de giderek daha fazla tercih edilmekte, bilhassa erişim zorluğu yaşayan gençler için değerli bir alternatif sunmaktadır.

Aynı vakitte toplumsal fobi, bu bireylerin bir topluluğun önünde ya da kendisine yabancı olan şahıslarla konuşmaktan kaçma, rahatsızlık ya da yetersizlik hissi duyma, kusur yapmaktan çok derecede korkma üzere reaksiyonlara neden olabilen dert tiplerinden biridir (Kermen, Tosun, Doğan, 2016). Toplumsal fobi tanısı olan bireylerde, yaşanan dert ya da çok kaygının manalı olmadığını bildikleri, telaş yaratan durumdan kaçınma gereksinimi duydukları yahut yaşanan ağır endişe ya da telaş ile bu duruma katlanma davranışı gösterdikleri gözlenmektedir (Güçray, Sabahattin, 2002).

Sosyal fobinin tam olarak başladığı ve birinci görülmeye başlanan yaşları belirlemek epeyce güç olmakla birlikte, yapılan çalışmalarda çoğunlukla ortalama olarak 13-14 yaşlarında başladığı, 25 yaşından sonra başlamasının ender olduğu ve erken yaşta bilhassa ergenlik periyodunda başlamasına karşın bu bozukluğa sahip olan hastaların tedaviye yıllar sonra başladığı görülmektedir (Ergün, 2005). Online terapi uygulamaları, bu tedaviye geç başlama sıkıntısını azaltma potansiyeli taşımaktadır; zira ergenler konut ortamında, daha rahat hissettikleri bir formda terapiye katılabilmektedir.

Sosyal fobinin genel olarak sıkça iki alt tipe ayrıldığı görülmektedir. Bunlardan birincisi; yaygın olarak görülen toplumsal fobi, bireyin muhakkak durumlar olmaksızın her durumda gösterdiği tasa halidir. Oburu ise yaygın olarak görülmeyen toplumsal fobi; bireyin yalnızca aşikâr durum, kişi ya da olaya gösterdiği dert halidir.

Bu bozukluğun kişinin kendisini ikili irtibattan ya da toplumsal ortamlardan soyutlayarak kişilerarası bağlardan olabildiğince uzak durması, şahsa kıymetli ölçüde ziyan veren tesirleri nedeniyle önemli bir davranış bozukluğu olarak karşımıza çıkmaktadır (Demir, 2009). Ergenlik periyodunda bilhassa bedensel olarak meydana gelen süratli değişimler, kişinin kendisinin diğerlerince değerlendirilip yargılandığına inanmasına sebep olarak toplumsal ve toplumsal alanlarda korku, endişe ve panik halinin artarak toplumsal fobi yaşanmasına neden olduğu düşünülmektedir (Eriş, 2013).

Yapılan araştırmalar sonucunda bilişsel davranışçı terapinin, toplumsal anksiyete bozukluğu tanısı alan ergenler üstünde tesirli bir tedavi olduğu ortaya konmaktadır. Ayrıyeten son yıllarda yapılan çalışmalar, BDT’nin online platformlar üzerinden de tesirli bir halde uygulanabildiğini ve yüz yüze terapiye misal sonuçlar verdiğini göstermektedir. Bununla birlikte erken yaşta teşhis ve tedavinin kıymeti günümüzde toplumsal fobi ve bilişsel davranışçı terapiyi inceleyen literatürde vurgulanmaktadır. Genel olarak toplumsal anksiyete bozukluğu günümüzde ve son vakitlerde gençlerin sıklıkla yaşadığı bir dert bozukluğu olarak karşımıza çıkmaktadır.

Bilişsel davranışçı terapi (BDT), şahıstaki bilişsel bozulmalara odaklanarak ortaya çıkan bozukluğun yarattığı davranışa neden olan bilişsel bozulmanın değiştirilmeye çalışıldığı bir psikoterapi formülüdür. Online BDT seanslarında da benzeri biçimde, danışanın niyetleri ve bu fikirlerin yol açtığı davranışlar üzerinde çalışılarak, farkındalık ve değişim hedeflenmektedir. Ergenlerde ise bilişsel davranışçı terapi usulü çalışılırken, öncelikle bilişsel bozulmanın ortaya çıkardığı davranışa sebep olan kanılar hakkında, bu inançların düzenlenerek farkındalık yaratılması amaçlanmaktadır (Süler, 2017).

Erken yaşlarda gelişmekte olan çocukların ergenlik devrinde kendilerini ruhsal, toplumsal, fizyolojik açıdan zorlayan bir bozukluk olan toplumsal fobi, bozukluğun tedavisinde ilerleyen yaşlarda bireylere yaşattığı olumsuz sonuçlar nedeniyle erken yaşlarda teşhis koyabilmenin ve bununla birlikte hem uygun hem de gelişme gösterebilecek terapi sistemlerinin kullanılması bireylerin hayatında daha fazla yıpranmadan yaşanan müspet gelişmelere sebep olacaktır. Bu süreçte online terapi, coğrafik uzaklık, vakit kısıtlaması yahut toplumsal dert nedeniyle yüz yüze görüşmeye gitmekte zorlanan gençler için kıymetli bir fırsat sunmaktadır.

Kaynakça: https://www.pearsonjournal.com/index.php/pub/article/view/548/481

Yazarlar: Azra SALMAN, Meryem KARAAZİZ