Savaş ve silahlı çatışmalar, toplumların toplumsal, ekonomik ve sıhhat yapısını derinden sarsan, geniş çapta insan hakları ihlallerine yol açan ve bilhassa savunmasız kümeler üzerinde yıkıcı tesirler oluşturan olgulardır. Savaşın tesirleri, toplumsal yapının her katmanında hissedilirken, bu tesirlerden en çok etkilenen kümelerin başında bayanlar ve çocuklar gelmektedir. Filistin’de süregelen çatışma ortamı, bölge halkının ömür şartlarını her geçen gün daha da zorlaştırırken, bilhassa hamile ve çocuklar üzere hassas kümelerin karşılaştığı zorluklar daha da bariz hâle gelmektedir. Gebelik, bayanların fizyolojik, ruhsal ve toplumsal açıdan en hassas devirlerinden biridir ve bu periyotta yaşanan rastgele bir gerilim faktörü hem anne hem de fetüs için önemli riskler oluşturabilir. Savaş üzere çok gerilim şartlarının, gebelik sürecini nasıl olumsuz etkilediğine dair literatürde çok sayıda ispat bulunmaktadır.

Gebeler, çatışma ortamlarında ekseriyetle “görünmeyen mağdurlar” olarak tanımlanırlar. Gebelik, bayanın fizikî ve ruhsal olarak en savunmasız olduğu devirlerden biridir. Hamileler, savaşın neden olduğu gerilim, beslenme yetersizliği, sıhhat hizmetlerinden mahrumiyet, bulaşıcı hastalıklar ve fizikî şiddet üzere çok çeşitli risklerle karşı karşıya kalırlar. Ayrıyeten, gebelik periyodunda gerilim faktörlerine maruz kalmanın preterm doğum, düşük doğum yükü, preeklampsi üzere obstetrik komplikasyon risklerini artırdığı âlâ bilinmektedir. Filistin’deki hamile bayanlar, çatışmaların ve bombalamaların ortasında yaşarken, bir yandan günlük hayatın gerekliliklerini yerine getirmek, öteki yandan doğmamış çocuklarının sıhhatini korumak üzere çift istikametli bir gayret içindedirler.

Sağlık hizmetlerine erişim, savaş vakitlerinde değerli bir sorun hâline gelmektedir. Savaşın şiddetinin artması; sıhhat tesislerinin hasar görmesine, tıbbi materyal ve işçi eksikliklerine, seyahat kısıtlamalarına ve güvenlik telaşlarına yol açmaktadır. Filistin’de birçok hamile, hastanelere yahut doğum kliniklerine ulaşmada büyük zorluklar yaşamaktadır. Hamileler sıklıkla güvenlik denetim noktalarında engellenmekte yahut sokağa çıkma yasakları nedeniyle sıhhat hizmetlerinden yoksun kalmaktadır. Bu durum, yalnızca acil obstetrik bakım gerektiren durumlar için değil, tıpkı vakitte rutin doğum öncesi bakım ve denetimler için de büyük bir mani teşkil etmektedir. Bu türlü bir ortamda, doğum komplikasyonlarının artma riski de kaçınılmazdır.

Beslenme yetersizliği ve su kaynaklarının kısıtlılığı, savaş ortamındaki hamile bayanlar için önemli bir risk faktörüdür. Gebelikte uygun beslenme hem annenin hem de fetüsün sıhhati için hayati kıymete sahiptir. Fakat, Filistin’deki çatışma bölgelerinde, besin güvenliği büyük ölçüde tehlikeye girmiş durumdadır ve bu durum, malnütrisyon oranlarını artırmaktadır. Malnütrisyonun yanı sıra, gebelikte yetersiz sıvı alımı da gebelik komplikasyonlarına neden olabilmektedir. Su ve besin kaynaklarına erişim kısıtlandığında, hamile bayanların hem fizikî hem de zihinsel sıhhatleri üzerinde önemli olumsuz tesirler oluşmaktadır.

Bunun yanı sıra, savaşın neden olduğu psikososyal gerilim de göz gerisi edilmemelidir. Gebelik periyodunda yaşanan travmalar, anne adaylarının ruhsal sıhhatini olumsuz tarafta etkileyebilir ve bu durum doğum sonrası depresyon riskini artırabilir. Ayrıyeten, bu tıp gerilim faktörlerinin, fetüsün gelişimini olumsuz etkileyebileceği ve uzun vadeli gelişimsel sıkıntılara yol açabileceği bilinmektedir. Çatışma bölgelerinde ruh sıhhati hizmetlerine erişimin sonlu olması, bu cins meselelerin tahlilini daha da karmaşık hâle getirmektedir.

Sonuç olarak, Filistin’deki hamile bayanların savaş ortamında yaşadığı zorluklar, çok katmanlı ve karmaşıktır. Bu zorluklar, yalnızca ferdî sıhhat sıkıntıları olarak değil, tıpkı vakitte toplumsal bir kriz ve insan hakları ihlali olarak ele alınmalıdır. Gebelikte yaşanan sıhhat ve güvenlik meselelerinin, toplumların geleceği üzerindeki tesirleri düşünüldüğünde, bu hususa yönelik milletlerarası farkındalık ve hareket daveti yapmak büyük değer taşımaktadır. Savaşın hamile bayanlar üzerindeki tesirlerini anlamak ve bu zorlukların üstesinden gelmek için daha fazla araştırma ve siyaset geliştirilmesi gerekmektedir.

Psikolojik sıhhat, savaş şartlarında hamileler kritik bir kaygı kaynağıdır. Filistin’deki hamileler, daima hücumlar, yerinden edilme, sevdiklerinin kaybı ve vefat tehditleri altında yaşamaktadır. Bu durum, telaş, depresyon, posttravmatik gerilim bozukluğu (PTSB) üzere önemli ruhsal sıhhat problemlerine yol açabilmektedir. Savaş ortamında yaşanan daima gerilim ve travma, gebelik sürecini olumsuz etkileyerek hem annenin hem de fetüsün sıhhati üzerinde yıkicı sonuçlar doğurabilir.

Aşırı gerilim, plasenta kan akışını azaltarak fetüse giden oksijen ve besin hususlarını sınırlayabilir, bu da intrauterin büyüme geriliği (IUGR) ve düşük doğum tartısı riskini artırabilir. Gebelik sırasında yüksek seviyede gerilim yaşayan bayanların, erken doğum yapma riskinin de arttığı bilinmektedir. Ayrıyeten, gerilimin neden olduğu hormonal değişiklikler, doğum sonrası depresyon riskini de artırabilmektedir.

Filistin’deki savaşın daima ve ağır bir halde devam etmesi, bayanların savaşın oluşturduğu travmatik tecrübelerle başa çıkmalarını zorlaştırmaktadır. Birçok hamile bayan, savaşın oluşturduğu güvensizlik ortamı nedeniyle, toplumsal dayanak sistemlerinden yoksun kalmakta ve yalnızlık, ümitsizlik üzere hislerle gayret etmektedir. Bu durum, ruh sıhhati sıkıntılarını daha da karmaşık hâle getirmekte ve anne-fetüs bağlanmasını olumsuz etkileyebilmektedir. Filistin’deki hamilelerin karşılaştığı fizikî ve ruhsal sıhhat zorlukları, onların ve bebeklerinin hayatlarını önemli halde tehdit eden karmaşık ve çok taraflı problemlerdir. Bu zorluklarla baş etmede hem ulusal hem de milletlerarası seviyede sıhhat hizmetlerine erişimi artıracak stratejilerin geliştirilmesi ve uygulamaya geçirilmesi büyük ehemmiyet taşımaktadır. Gebelik periyodunda yaşanan bu çeşit sıhhat problemlerinin uzun vadeli tesirleri göz önüne alındığında, çatışma ortamlarında bayanların sıhhat ve güvenliğini müdafaaya yönelik çalışmaların değeri daha da belirginleşmektedir.

Kaynakça: https://search.trdizin.gov.tr/tr/yayin/detay/1304349/filistinde-kadin-olmak-savasin-icinde-gebeligi-yasamak

Yazarlar: Halime AYDEMİR, İlkay ÜNAL