Baba Arketipi
Christopher Nolan sinemalarında yaygın biçimde kendini gösteren bir arketip olan Baba arketipi, direktörün sinemalarında hem baba karakteri olarak hem de babalık teması ile kendisini göstermektedir.
Memento sinemasında Shelby’ye palavra söyleyen, onu berbata ve suça yönlendiren Teddy karakteri Baba arketipinin gölge haline örnektir. Shelby’nin düzgünlüğünü kendi çıkarları için istemekte ve ona çıkarları doğrultusunda rehberlik etmektedir.
The Prestige sinemasında ise Borden, kızı Jess (Samantha Mahurin) doğduktan sonra tüm hayatını onun yeterliliğine odaklayan, onun için çalışıp kazanmak isteyen, hatta ona kavuşmak için sihirbazlık sırlarından bile vazgeçmeye razı olan örnek bir baba figürüdür.
Inception’da ise, tüm ana kıssanın çocuklarına kavuşmak isteyen bir babanın mücadelesi üzerine kurulu olduğu söylenebilir. Cobb’un, kızı Phillipa (Claire Geare) ve oğlu James (Magnus Nolan) ile yine buluşabilmesi için yasaklı olduğu ülkesine geri dönmesi gerekmektedir. Bunun için de yasal olmayan yollardan bir iş insanına tekrar yasadışı bir iş için yardımcı olup ülkeye giriş yasağını kaldırtması gerekmektedir. Hem hayati derecede tehlikeli hem de hata olan aksiyonları ne kıymetine olursa olsun yapmayı kabul etmesi, onu örnek bir Baba arketipi imgesi yapar. Sinemada bir öteki baba arketipi örneğiyse Maurice’tir. Maurice oğlu Robert’ı daima ihmal etmiş, onu hakir görmüş ve onun daima bir hayal kırıklığı olduğunu söylemiştir. Bu nedenlerden ötürü Maurice Baba arketipinin gölge yanıdır.
Yine bir babanın evladı için tehlike yüklü ve sonu belgisiz bir yola çıkışını mevzu alan Interstellar sinemasında ise, bu arketipin imgesi Cooper karakteridir. Cooper, kızı Murph’e daima yol gösteren, yardımcı olan, ona öğütler ve dersler veren bir babadır. Eşini vakitsiz kaybetmiş olan Cooper için kızı dünyalara bedeldir. Tekrar onun için dünyalar ortasında, yıldızlar ortasında, galaksiler ortasında bir seyahate çıkar. Yeni dünya arayışı ise onun kızıyla ortasındaki bağı koparamazken, onu iki yüz yıla yakın bir mühlet beklemiş olan kızının da babasına duyduğu sevgiyi bitiremez. Sinemanın sonunda da kızına yol gösteren, onu ve tüm insanlığı yok olmaktan koruyan, kurtaran kişinin de yeniden babası olduğu ortaya çıkmaktadır.
Dunkirk sinemasında ise, bir milletin evlatları olarak görülen askerler, yabancı bir kıyıda, düşman kıskacında kalmış, hayatta kalma çabası vermektedir. Bu açıdan bakıldığında onları kurtarmaya giden tüm siviller, yani halk, Baba arketipine örnektir. Sinemada, askerleri kurtarmaya giden sivil teknelerden birini sürmekte olan Mr. Dawson (Mark Rylance) ise bu sivil halkın temsilidir. Denizden çıkardığı, titremekte olan askere (Cillian Murphy) bir baba şefkatiyle yaklaşmaktadır. Sinemada baba figürü olarak öne çıkan bir öteki karakter de Commander Bolton (Kenneth Branagh) karakteridir. Bir kumandandan çok, bir baba şefkati yansıtan Bolton, askerlerini evlatları üzere görmekte ve onlar için endişelenmektedir.
Tenet sinemasında ise, birinci başta baba figürü olarak öne çıkan isim Sator’dur. Sator, oğlu Max’ın güzelliğini istiyor üzere görünse de temelinde içinde bulunduğu dünyayı yok etmek isteyen birisidir. Bu yüzden Baba arketipinin gölgesine bir örnektir. Sinemada bir öbür baba figürü ise Protagonist’tir. Protagonist, Max’i gördüğünde ona karşı şefkat hisseder ve yardımcı olmak, onun can güvenliğinden emin olmak ister. Hatta, sinemanın sonunda onu ve annesini öldürülmekten kurtarır. Protagonist’in, Neil (Robert Pattinson) karakterine de bir baba üzere sahip çıktığı, gelecekte onu eğittiği ve yetiştirdiği sinemanın sonuna yanlışsız ortaya çıkar. Bu da Protagonist’in Baba arketipinin bir imgesi olarak pozisyonunu pekiştirir.
Adalet Arketipi
Nolan sinemalarının neredeyse hepsinde ortak olan durumlardan birisi de bir biçimde adaletin yerini bulması ve kimi fedakarlıklarla, kayıplar değerine da olsa, sükunun yine tesis edilmesidir.
Following sinemasında, oburlarının meskenlerine müsaadesiz giren, insanların özel eşyalarını karıştıran, çalan ve sinemanın sonuna yaklaşırken bir oburunu hırsızlık esnasında çekiçle yaralayan The Young Man (Jeremy Theobald) karakteri sinemanın sonunda tüm cürümlerinden ötürü karar giyer.
Memento sinemasında, Shelby’yi suça yönlendiren ve ona hata işleten Teddy karakteri de sonunda Shelby tarafından vurularak öldürülür. Hastalığı yüzünden de olsa eşine fazla doz insülin enjekte ederek vefatına neden olan Shelby ise onu kaybederek travma yaşar ve yaşadığı bu travmadan kaynaklanan hafıza kaybıyla cezalandırılır.
The Prestige sinemasında de bu temanın yerleşik bir örneği görülür. Borden’ın ikizi bir sihir gösterisi sırasında Julia (Piper Perabo) karakterinin ellerini kazara çözemeyeceği bir düğümle bağlar. Su dolu tankta Julia can verir. Bir öbür şovun sırrını çözmek isteyen Borden’ın ikizi, Angier’in sahnesinin altına girdiğinde Angier’in kopyalarının öldüğü su tankını keşfeder. Orada yakalanır, mahpusa atılır ve sinemanın sonunda idam edilir. Borden’ın ikizinin bir başka yanlışı da uygunsuz halleriyle dolaylı yoldan Borden’ın karısı Sarah’ın (Rebecca Hall) kendini asmasına sebep olmasıdır. Sinemada adalet ile karşılaşan öbür bir karakter de sinemanın ikinci ana karakteri Angier’dır. Hırs ve intikam güdüleriyle hareket eden Angier, Borden’ın sırlarını öğrenmesi için Olivia (Scarlet Johansson) karakterini ona yardımcı olarak gönderir. Olivia ise Borden’ın ikizine âşık olur ve Angier’a karşı Borden’a çalışmaya başlar. Angier hırsı sebebiyle Borden’ın ikizinin haksız yere idam edilmesine sebep olduğu ve Borden’ın kızını alıkoyduğu için, sinemanın sonunda Borden tarafından vurularak öldürülür.
Inception sinemasında de adaletin birçok durumda tesis edildiği görülebilir. Şirketi uğruna oğlunu daima olarak yadsıyan baba Maurice’in kurduğu şirket, oğlu Robert tarafından sinemanın sonunda dağıtılır. Haksız yere ülkesine dönmesi yasaklanan Cobb, sinemanın sonunda ülkesine döner, çocuklarına kavuşur. Düşlerinde onu daima rahatsız eden ve neredeyse Saito’nun vefatına sebep olan eşi Mal, Araf’ta Ariadne (Elliot Page) tarafından vurularak öldürülür. Üniversitede tahsil gördüğü kısımda kendine gösteren Ariadne, Cobb tarafından yaratıcılığını dilediği üzere sergileyebileceği gruba mimar olarak seçilir. Sinemada gruptan kimse ölmezken, takımın bu işe kalkışmasına sebep olan ve onları finanse eden Saito, Araf’ta bir ömür geçirir. Böylelikle rakip bir şirketi yasadışı bir usulle çökertme aksiyonunda bulunuşunun bedelini ödemiş olur. Lakin, sinemanın sonunda Cobb’un hakkını verir ve ülkesine giriş yasağını kaldıran telefon görüşmesini yapar.
Kaynakça: https://search.trdizin.gov.tr/tr/yayin/detay/1185941/christopher-nolan-sinemasinin-arketipsel-analizi
Yazar: Gözde SUNAL, Berkan Şahin KELEŞ
