Bazı çocuklar için makul durumlarda konuşmak sırf sıkıntı değil adeta imkânsız olabilir. Çocuğunuz meskende aile üyeleriyle rahatça sohbet ederken toplumsal ortamlarda konuşmakta zorlanıyorsa, bu Seçici konuşmazlık belirtileri yaşıyor olabilir. Bu durum, birçok vakit ebeveynlerin endişelenmesine ve nasıl yardım edeceklerini bilememelerine yol açabilir.

Seçici konuşmazlık, çocuğun makul toplumsal ortamlarda örneğin okulda, doğum günü partilerinde ya da konut dışında yakın aile üyeleriyle konuşurken sözel irtibat kurma hünerini etkileyen bir anksiyete bozukluğudur. Bu durum birinci bakışta utangaçlık üzere görünebilir; fakat aslında daha karmaşık bir problemdir ve erken müdahale ile uygun tedavi gerektirir.

Eğer siz de ebeveyn olarak bu durumla baş etmeye çalışıyorsanız, seçici konuşmazlığın belirtilerini, nedenlerini ve tesirli baş etme stratejilerini anlamak; çocuğunuzun muhakkak ortamlarda konuşamama meselesini aşmasına takviye olmanız için size güç kazandırabilir.

Seçici Konuşmazlık Nedir?

Seçici Konuşmazlık (SK), çocuğun kimi ortamlarda konuşma yeteneğine sahip olmasına karşın konuşamamasıyla karakterize edilen bir anksiyete bozukluğudur.
Örneğin, konutta rahatça sohbet eden bir çocuk, okulda ya da toplumsal ortamlarda büsbütün sessiz kalabilir. Bu durum inatçılık ya da manaya zahmetinden kaynaklanmaz; bilakis konuşmayı ağır korku verici hale getiren bir anksiyete bozukluğudur.

Seçici Konuşmazlık Semptomları

Çocuklarda seçici konuşmazlık belirtileri ekseriyetle 2 ile 5 yaş ortasında ortaya çıkar ve çocuk anaokulu yahut kreş üzere yapılandırılmış ortamlara girdiğinde daha besbelli hâle gelir.
Seçici konuşmazlığın yaygın belirtileri şunlardır:

• Tanıdık ortamlarda olağan biçimde konuşmasına karşın, muhakkak ortamlarda konuşamama ve irtibat kuramama
• Konuşması beklendiğinde donup kalmış, tabirsiz ya da içine kapanmış görünme
• Konuşmak yerine başını sallama yahut işaret etme üzere sözel olmayan irtibat yollarını kullanma
• Sosyal etkileşimlerde göz temasından kaçınma
• Gruplara katılmada, öğretmenlere yahut akranlara karşılık vermede zorluk yaşama
• Yemek siparişi verme ya da sınıfta soru yanıtlama üzere konuşma gerektiren toplumsal durumlarda ağır rahatsızlık duyma

Seçici konuşmazlığı olan çocuklar, toplumsal ortamlarda ağır dert ve gerilim yaşarlar; bu da sessizliklerini pekiştirir. Uygun müdahalede bulunulmadığında bu durum, akademik muvaffakiyetlerini, arkadaşlık alakalarını ve özsaygılarını olumsuz tarafta etkileyebilir.

Seçici Konuşmazlığın Nedenleri
Çocuklarda seçici konuşmazlığın temel nedenlerini anlamak, gerçek dayanağı sağlamak için çok kıymetlidir. Bu duruma katkıda bulunabilecek birkaç etken vardır:

Anksiyete Bozuklukları
Seçici konuşmazlık bir anksiyete bozukluğudur. Yüksek telaş seviyesine sahip çocuklar, konuşmaları beklendiğinde utanç duyma yahut yargılanma dehşetiyle adeta kilitlenmiş üzere hissedebilirler.

Genetik ve Çevresel Faktörler
Seçici konuşmazlığı olan çocukların birçok vakit anksiyete yaşayan bir ya da iki ebeveyni vardır. Kıymetlendirme süreçlerinde ebeveynler, küçükken kendilerinin de konuşmakta zorlandıklarını sık sık paylaşırlar. Geçmişte seçici konuşmazlık sıkça gözden kaçtığı için birçok yetişkin uygun tedavi alamamıştır.

Konuşma ve Lisan Bozuklukları
Seçici konuşmazlık temel olarak bir anksiyete bozukluğu olsa da birtakım çocuklarda eşlik eden lisan bozukluğu yahut konuşma gecikmesi olabilir. Söylem yahut manaya zahmetleri, belli toplumsal durumlarda konuşmayı daha da gerilimli hale getirebilir. Fakat, her seçici konuşmazlığı olan çocuğun konuşma yahut lisan bozukluğu olmadığı unutulmamalıdır.

Ebeveynler İçin Tesirli Stratejiler: Seçici Konuşmazlığı Olan Çocuğa Dayanak Olmak

Ebeveyn olarak birden fazla vakit çocuklarımıza nasıl yardımcı olacağımızı bilemeyiz. Onları konuşmaya zorlamalı mıyız yoksa kaçınmalarına müsaade mi vermeliyiz? Aşağıda, çocuğunuza yürekle konuşma pratiği yapması için fırsatlar sunmanıza yardımcı olacak birtakım destekleyici stratejiler yer almaktadır:

Rahat Bir Ortam Oluşturun
Çocuğunuzu yeni toplumsal ortamlara yavaş yavaş alıştırarak kendini rahat hissetmesini sağlayın. Evvel küçük ve baskı oluşturmayan oyun buluşmaları düzenleyin yahut tanıdık şahıslarla konuşma pratiği yaptıktan sonra toplumsal etrafını genişletin.

Yavaş ve Destekleyici Bir Yaklaşımı Teşvik Edin
Seçici konuşmazlığı olan bir çocuğu yeni biriyle konuşmaya zorlamak yerine, adım adım maruz bırakma yoluyla özgüvenini geliştirin. Biri çocuğunuza soru sorduğunda onun yerine cevaplamak yerine, soruyu yine biçimlendirerek çocuğunuzun söylediğini tekrarlayın. Böylelikle çocuk sorudan kaçınmaz ve siz de bulunduğu noktadan ona dayanak olabilirsiniz.

Öğretmenler ve Bakıcılarla İş Birliği Yapın
Öğretmenleri, bakıcıları ve aile üyelerini çocuğunuzun anksiyete bozukluğu hakkında bilgilendirin ve destekleyici bir ortam oluşturmak için iş birliği yapın. Öğretmenin çocukla birebir vakit geçirmesi yahut çocuğun sesini duyması için görüntü göndermek üzere uyarlamalar, üzerindeki baskıyı azaltabilir.

Profesyonel Terapiyi Değerlendirin
Seçici konuşmazlığın tedavisinde erken müdahale çok kıymetlidir. Seçici Konuşmazlık için Ebeveyn-Çocuk Etkileşim Terapisi gibi terapi yaklaşımları, çocukla etkileşimde bulunan herkese çocuğun seçici konuşmazlığını aşmasına yardımcı olacak hünerler kazandırır. Oyun temelli bu terapi, çocukların farklı ortamlarda ve farklı bireylerle cesurca konuşma pratiği yapmasını sistematik olarak artırır. Eğlenceli ve ödüllendirici olan bu terapi hem çocuğun hem de ebeveynin özsaygısını güçlendirir.

Kaynakça: https://manhattanpsychologygroup.com/MPG-blog/selective-mutism-in-children-signs-symptoms/

Türkçeye Çeviren: Fatih Özmez