Hastalarımızın birçoğu bypass ameliyatı sonrası damarlarının yenilendiğini ve kalp hastalığından kurtulduğunu düşünmektedir. Lakin işin aslı hayatlarına bypasslı kalp hastası olarak devam edecekleridir. Zira bypass olmalarına yol açan asil sorun ateroskleroz dediğimiz damar sertliğidir ve geçirdikleri ameliyat bu sureci engellememektedir.
Kalp damarlarındaki aterosklerotik daralmaya yol açması beklenen risk faktörlerinin uygunca araştırılması ve kesinlikle düzeltilmesi gerekir. Aksi takdirde bypass damarlarında yahut şimdi sağlam olan kendi damarlarında, vakit içerisinde yeni darlıkların gelişmesi kaçınılmazdır.
Unutulmamalıdır ki bypasstan 10 yıl sonra, kullanılan göğüs yahut kol atardamarları %90 açık kalabilirken, bacaktan alınan toplardamarlar %70 den fazla oranda tıkanabilmektedir.
Bypass hastalarının uzun periyottaki takip periyodlarıyla ilgili kesin bir uygulama olmamakla birlikte biz birinci 10 yıl 6 ayda bir kardiyoloji muayenesinin kâfi olacağı niyetindeyiz. 10. yıldan sonra gereksinime nazaran daha sık kardiyoloji muayenesi gerekebilir.
Rutin denetimler sırasında tam klinik ve fizik kıymetlendirme, EKG, laboratuvar testleri yapılmalıdır. Gerektikçe de Ekokardiyografi ve efor testi uygulanır.
Hiçbir yakınması olmayan hastalarda bile 5. yıldan sonra rutin gerilim testi yapılması uygundur. Gerilim testlerinde düşük risk bulguları saptanırsa ilaç tedavisi tekrar düzenlenmeli ve gerekirse ilaç dozu arttırılmalıdır. Ömür stili değişiklikleri konusunda da hasta yine uyarılmalıdır. Gerilim testinde yüksek risk saptanan hastalara ise koroner anjiyografi önerilebilir.
Önerilen diyet ve hayat usulü değişiklikleri ciddiye alınmalıdır. Beden kitle indeksinin 25 kg/m2, bel etrafının erkeklerde 94 cm, bayanlarda 80 cm.nin altında olması hedeflenmelidir. Kilosu fazla olan hastalar için birinci maksat başlangıca nazaran %10 kilo vermesidir.
Fiziksel aktivite ve idman önerisi günde en az 30 ile 60 dakika ortası orta yoğunlukta aerobik aktiviteler halindedir. Yürüyüş en yararlı aerobik idmandır.
LDL kolesterolün 100 mg/dl altında olması tavsiye edilir. Bu oran yüksek riskli hastalar için 70 mg/dl altıdır. Aslına bakılacak olursa kılavuzlar kolesterol seviyelerinden bağımsız olarak tüm bypasslı hastalara tıbbi pürüz olmadığı sürece yüksek dozda statin kümesi kolesterol düşürücü ilaçları önermektedir.
Tansiyon yüksekliği de en değerli risk faktörlerinden olduğu için kan basıncı 130/80 mmHg ve altında tutulmalıdır. Bu gayeyle öncelikle betabloker ve ACE inhibitörü denen ilaç kümeleri seçilir.
Diyabeti olan hastalarda maksat HbA1c düzeyinin 6.5 altına düşürülmesidir. Bu maksatla diyet ve ilaç tedavisine kesinlikle uyulmalıdır.
Bypasslı hastaların ikincil korunmasında mutlaka sigaranın bırakılması gerekir. Hatta pasif içicilikten bile sakınılmalıdır.
Bypasslı hastalara balık yağı biçiminde omega 3 preparatları önerilmezken yıllık grip aşısı hastanın yaşına ve risk faktörlerine nazaran düşünülebilir.
Bypass öncesi kalp krizi geçirmiş hastalarda kalp kası hasar görmüşse, ilaç tedavisinin bu durum göz önüne alınarak düzenlenmesi gerekir. İleri devirde kalp yetmezliği başlama ihtimali olduğundan bu hastalara daha yakın takip ve tedavi gerekir.
Sonuç olarak hastaların bypass ameliyatı sayesinde kazandığı sağlıklı hayat bahtını düzgün değerlendirmesi ve ikincil korunmanın gereklerini yerine getirmesi hayati değer taşımaktadır. Tansiyon ve kan şekeri denetim altına alınamayan, doktor önerisine rağmen kolesterol ilacını almaktan vazgeçen ve bilhassa sigara içmeye devam eden bypasslı hastalarda aterosklerotik sürecin devam etmesi ve damar tıkanıklıklarının tekrarlaması kaçınılmazdır.
