Dünya çapında; 2021 yılında 55 milyon insan demans hastalığı ile yaşamaktadır ve bu sayının önümüzdeki 20 yıl içinde iki katına çıkması beklenmektedir. Demans, şu anda global olarak 7. önde gelen mevt nedenidir ve toplum için en yüksek maliyete sahip hastalıklar ortasındadır. Demans; hafıza, lisan üzere bilişsel değişikliklerin ve depresyon, anksiyete üzere davranışsal değişikliklerin ilerleyici tesirleriyle karakterize edilen hastalıklar için kullanılan şemsiye bir tabirdir.

Alzheimer hastalığı için ileri yaş değerli bir risk faktörü olmakla birlikte; genetik faktörler, aile hikayesi, düşük eğitim seviyesi, bayan cinsiyet, depresyon, diyabet, hipertansiyon ve obezite potansiyel risk faktörleri ortasında sayılmaktadır. Yüksek eğitim, fizikî aktivite, Akdeniz tipi beslenme, profesyonel bir mesleğe sahip olmak, yeni bir lisan öğrenmek, toplumsallık, hobi edinme, müzik ve dans üzere aktiviteler bilişsel fonksiyonların korunmasında değerli faktörler ortasında sayılmaktadır.

Eski çağlardan itibaren her kültürde değişik hasta guruplarının tedavisinde çeşitli müzik uygulamalarının kullanıldığı bilinmektedir. Örneğin; Homera, ameliyatlarda müziği kullanırken Aesculape sağırlığın tedavi sürecinde trampet kullanmıştır. Türklerde, Orta Asya’ da Baksı ismi verilen şaman müzisyenler hastalıkların tedavi sürecinde müziği kullanmışlardır. Tarihî süreç içerinde Farabi (870- 970), İbn-i Sina (980-1037) üzere İslam filozoflarının tabip olmakla birlikte müzikolog oldukları da görülmektedir. Ülkemizde 15. Yüzyılda Osmanlı periyodunda kurulan ve Edirne’de bulunan Sultan Beyazıt Darüşşifası ruhsal rahatsızlıklarının tedavisinde müziğin kullanıldığı bir ruh hastalıkları hastanesidir. Batıda ise müzik 20. Yüzyılın birinci yarısında ve ortalarında müziğin fizyolojik parametreler üzerindeki tesiri nedeni ile hastane ortamında kullanılmaya başlanmıştır.

Müzik, yüzeysel olarak bakıldığında pek çok kişinin katıldığı keyifli bir aktiflik üzere görünse de dikkatle incelendiğinde müziğin gücünün yer, vakit ve kültür hudutlarının ötesine uzandığı görülebilir. Müzik sıklıkla birçok ülkede ulusal demans planlarına nazaran, ilaç tedavisine yardımcı tedavi olarak günlük rutine dahil edilmiştir. Müzik temelli müdahaleler üzere farmakolojik olmayan yaklaşımlar düşük riskli, erişilebilir ve kapsayıcı, umut verici seçenekler üzere görünmektedir.

Sanatta kullanılan “müzik” sözü ile hastaların bakım ve tedavileri için gerekli tedbirlerin alınması olarak tanımlanan “terapi” sözlerinin birlikte kullanılmasıyla ‘’Müzik terapi” kavramı oluşturulmuştur.

Demans hastalarında müzik terapinin yahut online müzik terapinin demansın ileri evrelerinde bile hisleri uyandırabilmesi bilhassa müzikal hafızayla kontaklı kilit beyin alanlarının çoklukla korunduğunu göstermektedir.

İnsanların müziği hatırlama yeteneği, müziği Alzheimer hastalarını tesirli bir halde harekete geçiren eşsiz bir uyarıcı haline getirmektedir.  Yapılan çalışmalar demanslı bireylerin müzikten hoşlandıklarını ve kelamlı irtibat artık mümkün olmadığında bile cevap verme yeteneklerini koruduklarını bu nedenle müzik, hasta ve bakıcının öbür türlü mevcut olmayacak bir bağı paylaşmasına yardımcı olabileceği söz edilmektedir.

Bireylerin hayatlarının değerli bir kısmına eşlik eden müzik; müzik kullanımı yoluyla kıssaları ve bilgileri vakit içinde aktarmak için anımsatıcı bir araç olarak tabir edilmektedir. Beyin, bir olay sırasındaki anıları ve hisleri müzik eşliğinde depolayabilir ve daha sonra, bu anıların ve hislerin geri çağrılması, bunlarla alakalı müzik tarafından tetiklenebilmektedir. Bu tesirin otobiyografik (epizodik) bellek kaybı olan bireylere yardımcı olmak için faydalı olabileceği ve hastaların pasif olarak müzik dinlerken, müzik olayla ilgisiz olsa bile hayatlarındaki anıları daha detaylı olarak hatırlayabileceği belirtilmektedir.

Kaynakça: https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/3424965?utm_source

Yazarlar: Filiz Dilek, Aysun Ünal