Herhangi bir tehdit yahut tehlike kelam konusu olduğunda bireyin hissettiği telaş duygusu kaygı olarak nitelendirilmektedir. Endişe bedenimizi tehlikelerden koruyarak önlem almasına imkan sağlayan olağan his olarak kabul edilir. Tehdit ve tehlike içeren obje ve durumlara karşı hissedilen kaygı çok seviyede olursa bu fobi olarak nitelendirilmektedir. Birey, fobik durum yahut objeyle karşılaştığında çok bir tasa hisseder ve bu durumu önlemek ismine kaçınma stratejilerine başvurur. Kelam konusu kaçınma stratejileri o kadar sıklaşır ve çok boyuta ulaşabilir ki bireyin hayatını önemli oranda tesirler. Çocuklarda da farklı endişe biçimleri gözlemlenebilir. Örneğin otomobil çarpması, hayvanlardan korkma, hekimden korkma üzere kaygılar edinebilmektedirler. Bu endişeler çocuklarda çok hale gelerek onların hayatını kısıtlayabilmektedir. Bundan ötürü endişelerin tedavi edilmesi için çocukluk periyodundaki kaygıların anlaşılması ve çalışılması çok kıymetli olmaktadır.
Özgül fobide ortaya çıkan olumsuz his, çok seviyede bedensel ve bilişsel telaş reaksiyonlarına yol açmaktadır. Dehşet, uyaranlara maruz kaldığında istemsiz olarak bizatihi gelişir, bu nedenle birey otomatik olarak olumsuz hislere neden olan belli objelerden yahut durumlardan kaçınmak ister. Kelam konusu obje yahut durumlar olmadığında hasta hiçbir dehşet yahut tasa belirtisi göstermez. Uzak durulduğu sürece hastanın hayatı etkilenmemekte ve rahatsızlık vermemektedir. Lakin fobik obje, olay yahut durumla karşılaştığında hasta bazen paniğe varacak kadar çok telaş hisseder. Bu durumda uyarandan kaçınılacak yahut çok dehşet ve telaşla buna katlanılacaktır. Hastalar fobinin kaynağından uzak durarak kendilerini müdafaaya çalışırlar. Kişinin daima olarak fobik obje yahut olaylarla müsabakası ağır dehşet ve telaşa yol açarak hastaların hayatını kısıtlamaktadır.
Psikiyatride ve klinik psikoloji pratiğinde mantık dışı ve çok kaygı, klinik araştırma alanı olarak kabul edilmekte ve korku bozuklukları başlığı altında ele alınmaktadır. Özgül fobinin bireylerin hayatında epey olumsuz tesirleri kelam hususudur ve münasebetiyle bu bozukluğun tedavisi ve belirtilerin ortadan kaldırılması ismine bir ekip terapi prosedürleri bulunmaktadır. Bu terapi prosedürlerinden bir tanesi de Bilişsel davranışçı terapidir. Literatürde Bilişsel davranışçı terapi, Özgül fobi’nin tedavisinde tesirli bir sistem olduğunu gösteren birçok araştırmalar mevcuttur.
2013 yılında özgül fobisi olan çocuklar için internet üzerinden uygulanan Bilişsel davranışçı terapiyi kıymetlendirmek maksadıyla bir araştırma yürütüldü. Medya reklamları aracılığıyla, spesifik fobi temel tanısı alan 8- 12 yaş ortası 30 çocuk ve onların ebeveynleri çalışmaya dahil edildi. İştirakçiler altı hafta boyunca terapist dayanağıyla internet üzerinden Bilişsel davranışçı terapi aldılar. Tedavi ebeveynlere ve çocuklara yönelikti. Birinci kısım yalnızca ebeveynlere yönelikti. Tüm değerlendirmeler tedavi öncesi, tedavi sonrası ve üç aylık takip sırasında yapıldı. Tedavi sonrasında çocukların %35’inin artık spesifik fobi kriterlerini karşılamaması ile, belirtilerde manalı azalmalar olmuştur. Sonuçlar, spesifik fobisi olan çocuklar için terapist dayanağıyla internet üzerinden sağlanan Bilişsel davranışçı terapinin semptom şiddetini azaltma potansiyeline sahip olduğunu göstermektedir.
Kaynakça: https://www.sobider.net/FileUpload/ep842424/File/34.ozgul_fobi_ve_bdt_terapisi_uzerine_sistematik_derleme123.pdf?utm_source
Yazarlar: Sinem YILDIZ, Doç. Dr. Meryem KARAAZİZ
