Kadınların doğum hareketi sırasında yaşayabileceği pek çok konfor bozucu durum bulunmaktadır. Hâlbuki, yürüme, doğum topu üzere farmakolojik olmayan usuller doğum müddetinin kısalmasını sağlayarak annenin konforunu bozabilecek durumları azaltmaya yardım etmektedir. Doğum sırasında anne adayının konumu, anne ve fetüs bakımından değerli sonuçlara yol açan ve anne-bebek sıhhatini direkt olarak etkileyen kıymetli bir etkendir. Doğum ağrısının giderilmesinde farmakolojik olmayan yollardan biri olarak kullanılan hareket etme ve durum değişimleri; annenin hissedebileceği çok korku hissini engelleyerek bakımın ruhsal ve duygusal boyutlarını da oluşturmaktadır.
Bu nedenlerle doğum konumları annelerin ruhsal durumunu etkileyebilmektedir. Anne ve bebek için uygun konumları seçebilmek, bayanların denetim hissini artırmaktadır. Denetimli hissetmek, olumlu bir doğum tecrübesi doğum sonrası ruhsal ve fizikî sıhhate katkıda bulunan değerli bir faktördür. Doğumun birinci kademeleri profesyonel bir formda yönetildiğinde doğum sonuçlarının müspet olması beklenmektedir. Bu durum, bayanların kendi doğumlarında denetim hissini müdafaasına yardım ederek doğuma etkin bir biçimde katılmasını sağlamakta, özgüven ve memnuniyet seviyesini artırmaktadır.
Aktif doğum ideolojisinde, hormonların tesirli bir biçimde salgılanması ve buna bağlı olarak doğum hareketinin daha rahat gerçekleşebilmesi için, doğumda anne adaylarının mahremiyetinin korunması ve kendilerini inançta hissedebileceği bir doğum ortamının oluşturulması ve yanlışsız durumların sağlanması gerektiği vurgulanmaktadır. Emsal olarak RCM (2008), bayanların düzgün bir doğum aksiyonu gerçekleştirmesi ve ruhsal açıdan kendilerini uygun hissedebilmesi için, kendi üzerlerinde “kontrol” sağlamasının epeyce kıymetli olduğunu, bundan ötürü bayanların bebeklerini doğuracağı yeri ve doğum konumunu özgürce seçmesi gerektiğini söz etmiştir. Bu kaideler sağlandığında, doğumun daha az müdahale ile gerçekleştiği vurgulanmaktadır. Bayanların doğumda kendini ruhsal olarak inançta hissedebilmesi için sağlanması gereken bir öteki öge ise bayanın duygusal ve fizikî açılardan desteklenmesi ve bilgi eksikliklerinin giderilmesidir.
Kanıta dayalı rehberlere bakıldığında da bayanların doğumda desteklenmesi, tercihlerinin göz önünde bulundurulması ile ağrı kesici kullanımının azaldığı ve doğumdaki memnuniyetin arttığı, münasebetiyle bayanların duygusal olarak müspet etkilendiği belirtilmiştir. Doğumda bayanların desteklenmediği, ortam ve doğum durumunun seçilmesine müsaade verilmediği durumlarda ise anksiyete ile gelen gerilim hormonları olan katekolaminlerin damarların daralmasına neden olduğu, uterin kanlanmayı azalttığı ve doğum aksiyonunu yavaşlattığı söz edilmektedir. Farklı toplumlardaki bayanlar tarih boyunca yürümeyi, hareket ve konum değişikliğini doğum ağrıları ile baş edebilmek ve mental olarak rahatlamak için tercih etmişlerdir.
Doğum sırasında ayakta doğum konumlarını tercih eden annelerde yarı uzanmış ve sırtüstü durumu tercih edenlere kıyasla doğumun 1. ve 2. basamağında yaklaşık bir saat kısalması, tıbbi müdahalelerin azalması, ağrı hissinde azalma ve bebeklerini doğururken duygusal olarak tatmin olma hissinde artış gözlendiği bildirilmektedir. Dikey doğum durumların, anneye ıkınma sırasında muteber hissettirdiği, sırt üstü konumlara kıyasla daha konforlu hissettirdiği ve eşlerin doğum sürecine iştirakini arttırdığı bildirilmiştir. Dikey durumların bu olumlu tarafları bayanın otonomisini arttırarak müspet doğum tecrübesi sağlamaktadır. Müspet doğum tecrübeleri; bayanların fizikî ve mental olarak başarılı hissetmesini sağlayarak benlik hürmeti ve güzellik halinin artmasına katkı sağlamaktadır. Ayrıyeten, bu deneyim maternal bağlılığı da arttırmaktadır.
Geçmişte kullanılan doğum sandalyeleri baz alınarak tasarlanan çağdaş doğum sandalyelerinin dikey doğumu destekleyip, annelerin müspet ve tatmin edici doğum tecrübesine katkıda bulunduğu söz edilmiştir. Anne adaylarının doğumun birinci kademesinde dikey konumlara yönelmeleri istikametinde cesaretlendirilmeye gereksinimleri vardır.
Sonuç olarak, doğum sürecinde anne adaylarının her taraftan rahat edeceği bir durumun sağlanması gevşemelerini sağlayacaktır. Gerilime ve zorlanmalara yol açan konumlar doğum aksiyonunun güçleşmesine ve bayanların fizikî ve ruhsal açıdan olumsuz hissetmesine neden olacaktır. Kimi bayanlar ayakta durmayı ve yürümeyi tercih ederken kimi bayanlar ise sırt üstü yatış konumunu tercih etmektedirler. Bu süreçte mümkün olduğu kadar sırt üstü durumlarından uzak durulmalıdır.
Doğum takımındaki doktor, hemşire ve ebelerin olağan doğumda dikey konumların kullanımına yönelik farkındalık seviyelerinin artırılması, bu sayede anne adaylarına doğumda hareket özgürlüğü sağlayacak dikey konumların tercih edilmesine teşvik edilmesi ve doğumda bayanın daha etkin olmasını sağlayan yaklaşımların benimsenmesi bakımından Sıhhat Bakanlığı’nın yürütmüş olduğu “anne dostu hastane projesi” projelerine katkı sağlayabilir.
Ayrıca doğum grubundaki doktor, hemşire ve ebelerin doğum konumlarının ruhsal ve fizikî sonuçları değerli ölçüde etkilemesi nedeniyle, anne-bebek sıhhatini olumlu etkileyebilecek farklı doğum konumlarını bilmeleri, anneleri bu konumlar hakkında bilgilendirmeleri ve bu durumlarda doğum yapmayı tercih eden annelere takviye olmalarının anne bebek sıhhatine kıymetli yararları bulunmaktadır. Doğum sanatının korunması ve kuşaktan nesile iletilmesi günümüzdeki doğum takımının çabaları ile mümkün olabilir.
Kaynakça: https://dergipark.org.tr/tr/pub/kashed/issue/77253/1299079
Yazarlar: Hande Aslan, Merlinda Aluş Tokat
