Renklerin beşerler üzerindeki ruhsal tesirleri, rengin, insan beynindeki öbür bilgilerle bir arada algılanmasından ötürü farklılık gösterir. Renklerin ruhsal tesirlerine dair Kandinsky (1969) “Arnheim’a nazaran: Sıcak renkler kan basıncını yükseltir, soğuk renkler düşürür… Renk psişik bir titreşim uyandırır. Fizikî görme çabucak ikinci bir olay olarak ruhsal yansıyı uyandırır. Sıcak kırmızının uyarıcı tesiri vardır. Zira kana benzemektedir, yarattığı izlenim acılı, üzücü olabilir. Burada renk üzücü tesir yapan öbür bir fizikî olayı canlandırmaktır” der.
Yatıştırıcı ve dinlendirici tesire sahip olan soğuk renkler, itimat, huzur, üretkenlik, sorumluluk, sistem, ferahlık, barış, özgürlük üzere hisleri çağrıştırır. Çok dozda kullanıldıklarında ise kasvetli, hatta moral bozucu, bir tesir yaratabilir, tembellik, ağır kanlılık, hayalperestlik ve duygusallık uyandırabilirler. Soğuk renklerden biri olan mavi Yılmaz (1991)’a nazaran; “… insan psikolojisine huzur, rahatlık ve sakinlik verir”.
Mavi renk, hudut sistemini etkileyip kişiyi sakinleştiren ve rahatlatan bir tesire sahiptir. Üçlü ana renk kümesinde yer alan tek soğuk renk olan mavinin açık ya da koyu tonları, insan psikolojisinde değişik tesirler uyandırmaktadır. Örneğin; mavi yoğunlaştıkça ya da siyaha yakınlaştıkça insanı daha çok içine çekip beşerde sıkıntı, hüzün ve problem hislerini uyandırmaktadır. Mavi renk siyahtan uzaklaştıkça karamsarlık ve çekicilik tesiri azalmaya başlar. Açık tondaki bir mavi beşerde sonsuzluk tesiri yaratırken insanın bakışları mavide pürüz tanımadan sonsuzluğa ulaşmaktadır. Zira mavi suyun ve havanın yahut gökyüzünün ve denizlerin rengidir. Su ve havanın berraklığına yaklaşan mavinin dinlendirici tesiri de artar. Bu nedenle bilhassa havuz öğesi Osmanlı mimarisinde kıymetli bir işleve sahiptir zira su sesi beşerde ekseriyetle açık mavi denizleri çağrıştırmaktadır.
Bu devirde su sesinin insan üzerinde rahatlatıcı tesirinden hayli fazla yararlanılmış, bilhassa sinirsel hastalıkların tedavisi için insanların yaşadığı alanlarda kullanılmıştır. Günümüzdeyse yatak odaları ve hastanelerde insanın gözünü rahatlatması ve insanı iç huzura kavuşturması için tercih edilmektedir.
Açık mavinin insan ruhunda soğukluk, yalnızlık ve hüzün tesiri yaratması bu rengin insan kanısında ağır bir duygulanım yaratacak seviyede bir renk olmasından kaynaklanmaktadır. Dünya %75’i sularla kaplı bir gezegen olduğu için uzaydan çekilen fotoğraflara baktığımızda mavi yüklü görülür. Bu nedenle de dünya “Blue Planet” (mavi gezegen) olarak isimlendirilir.
Mavi renk Anadolu kültüründen kıymetli bir yere sahiptir. O denli ki insanı kötülüklerden uzaklaştırdığına inanılan nazar boncuğunun rengi mavidir. Ayrıyeten turkuaz mavisi Türklere hitaben isimlendirilmiştir. Türk halkının klasik motifleri içerisinde mavinin çeşitli tonlarının hayli fazla kullanıldığı görülür.
Osmanlı tarihi incelendiğinde ise yeşilden sonra en değerli renk sayılan mavi yüksek mevkilerde vazife yapanların giydikleri kıyafetlerde görülmektedir. Tertibi çağrıştırması nedeniyle resmi giysiler ve üniformalarda kullanılan parlement mavisi resmi kurum ve kuruluşlar tarafından kurumsal kimliklerini ortaya koyan amblem ve logolarında tercih edilmektedir. İnsanlarda düşünme, karar verme ve serinkanlı olma duygusu uyandırarak yaratıcı kanıların doğmasına imkan sağlayan mavi renk tüm bu nedenlerinden ötürü bilhassa çalışma alanlarında en çok tercih edilen renktir. Rengin, nesnelerin algılanan yükü, yerlerde geçirilen müddetin uzun ya da kısa hissedilmesinde de tesirlidir.
Kaynak: https://dergipark.org.tr/tr/pub/iujad/issue/45229/566482
Yazar: Meral Batur
