Kas dismorfisi, özellikleri sebebiyle fizikî, toplumsal ve ruhsal bağlamda birçok olumsuzluğu beraberinde getirebilmektedir. Çok seviyede tartı kaldırma idmanı yapmanın yanı sıra vücudu daha fazla tartı kaldırma konusunda zorlamak kemiklerde kırılma, bağlarda yırtılma, fıtık ve eklemlerde hasar oluşumu üzere kimi istenmeyen sonuçlar doğurabilmektedir. Lakin bu bozuklukta bireyler, bu çeşit fizikî sakatlanmalara karşın vücutlarını zorlamaya devam edebilmekte ve münasebetiyle sakatlıkları daha da makûs bir hal alabilmektedir. İdmanların direkt tesirine ek olarak kas gelişimini hızlandırmak ve performans artırmak için steroid ya da başka tıp destek unsurları kullanmak da fizikî sıhhat üzerinde kıymetli olumsuz sonuçlar doğurabilmektedir. Her ne kadar ortalarındaki neden-sonuç münasebeti net bir halde ortaya konulamamış olsa da araştırmalar dengeli bir formda steroid kullanımının kas dismorfisinde yaygın bir biçimde gözlemlendiğini raporlamışlardır.

Örneğin, Olivardia ve arkadaşlarının çalışmasında denetim kümesindeki beden geliştiricilerin %7’si steroid kullandığını belirtirken, kas dismorfisi kriterlerini karşılayan iştirakçilerin ise %46’sı steroid kullanımı rapor etmiştir. Emsal bir bulguya Cafri ve arkadaşlarının çalışmasında da ulaşılmıştır. Fakat, bu cins hususların hematolojik, metabolik ve kardiovasküler hastalıklar, cinsellikle bağlantılı hormonlarda bozulma, jinekomasti üzere çeşitli olumsuz fizikî sonuçları olduğu bilinmektedir. Bununla birlikte, kas dismorfisinde yaygın bir formda görülen fazla protein alımının uzun vadede böbreklerde, karaciğerde ve kemiklerde bozulmalara yol açtığı ve kalp krizi riskini artırdığı düşünülmektedir. Tüm bunlar birlikte değerlendirildiğinde kas dismorfisi deneyimleyen bireylerin, çoka kaçan idman ve beslenme davranışları sebebiyle kimi fizikî aksilikler yaşaması beklenen görünmektedir.

Psikolojik bağlamdaki aksiliklere bakıldığında ise utanç, tasa ve suçluluk hislerinin ön planda olduğu görülmektedir. Bireyler vücutları ile alakalı olumsuz bakış açısına ve inanışlara sahip oldukları için vücutlarına ait utanç hissedebilmektedirler. Bu hisle baş edebilmek için de vücutlarını gizleme eğilimi (örn., bol kıyafetler giymek yahut toplumsal aktivitelerden kaçınmak) göstermektedirler. Zira vücutlarını gizleyemedikleri ya da kaçınamadıkları aksi durumlarda bu bireylerin ağır tasa deneyimledikleri bilinmektedir. Lakin bu kaçınma sürecinin kelam konusu hisleri daha da kuvvetlendirmesi mümkündür. Çünkü kaçınma davranışının kısa vadede bir rahatlama yaratsa da uzun vadede daha büyük sıkıntılara neden olduğu psikoloji alanyazınında kabul görmektedir. Ek olarak, kas dismorfisine sahip bireylerin idman ve beslenme programlarını aksattıklarında suçluluk hisleri deneyimledikleri de bilinmektedir.

Ayrıca, kas dismorfisine birçok farklı ruhsal bozukluk eşlik edebilmektedir. Duygudurum bozuklukları, anksiyete ve yeme bozuklukları, intihar niyetleri ve teşebbüsleri bu bağlamda tespit edilen ruhsal sorunlar olarak öne çıkmaktadır. Eşlik eden bu bozukluklardan en yaygın olanının duygudurum bozuklukları olduğu bilinmektedir. Gerçekten yapılan araştırmalar majör depresyon, mani ve hipomani üzere bozuklukların kas dismorfisi deneyimleyen bireylerin yaklaşık %58 ila %74’ünde yaygın olduğunu gösteren bulgular ortaya koymuşlardır. Bu oranlar, denetim kümelerinde yer alan bireylerin emsal sorunları deneyimleme oranlarından bir oldukça yüksektir.

Anksiyete bozuklukları da kas dismorfisine eşlik edebilmektedir. Olivardia ve arkadaşlarının çalışmasında kas dismorfisi kriterlerini karşılayan iştirakçilerin yaklaşık üçte birinde anksiyete bozukluğu yaşantısı olduğu tespit edilmiştir. Cafri ve arkadaşlarının çalışmasında ise bireylerin çabucak hemen yarısının anksiyete sorunları deneyimlediği gösterilmiştir. Yeme bozuklukları da kas dismorfisine eşlik eden bozukluklar ortasında bedellendirilmektedir. Çünkü Olivardia ve arkadaşları kas dismorfisi deneyimleyen bireylerin yaklaşık üçte birinin anoreksiya nervoza, bulimiya nervoza ya da tıkınırcasına yeme bozukluğu geçmişine sahip olduğunu göstermiştir. Ayrıyeten kas dismorfisinin, tıkınırcasına yeme davranışı ve yeme bozukları ile olumlu tarafta bağlara sahip olduğunu gösteren diğer çalışmalar da vardır. Fakat bu bulgulara karşın Cafri ve arkadaşları yeme bozukluklarının kas dismorfisine eşlik ettiğine yönelik bir bulguya ulaşamamışlardır.

Kas dismorfisi ile alakalı ruhsal aksiliklerden bir oburu ise intihar kanıları ve teşebbüsleridir. İntihar niyetleri ve teşebbüsleri, kas dismorfisinde yaygın olarak görülebilmektedir. Örneğin, Pope ve arkadaşlarının çalışmasında kas dismorfisi teşhis kriterlerini karşılayan iştirakçilerin yarısının ömürleri boyunca en az bir sefer intihar teşebbüsünde bulunduğu tespit edilmiştir. Ortiz ve arkadaşları, kas dismorfisinin öne çıkan belirtilerinden olan vücut görünümüne ait memnuniyetsizlik ve ağır idmanın, intihar kanıları ve geçmiş intihar teşebbüsleri ile bağlantılı olduğuna dair bulgulara ulaşmışlardır. Son periyotta yayımlanan ve altı hafta boyunca üç sefer ölçümün alındığı uzamsal bir çalışmada ise intihar fikirleri ile kas dismorfisi belirtileri ortasında olumlu taraflı manalı alakalar gözlemlenmiştir. Lakin, ölçümlerin alındığı noktalar ortasında, kas dismorfisi belirtileri, intihar niyetlerini uzamsal açıdan yordamamıştır. Bunun tersine intihar niyetlerinin uzamsal bağlamda kas dismorfisi belirtilerini yordadığı tespit edilmiştir.

Bu bulgu, intihar ile ilgili rahatsız edici niyetler ve olumsuz hisler ortaya çıktığında, bireylerin kelam konusu his ve fikirler ile baş etme noktasında kas dismorfisi belirtileri deneyimliyor olabileceği formunda yorumlanmıştır. Başka bir tabir ile kas dismorfisi belirtilerinin, intihar ile ilgili his ve kanılardan uzaklaşmak için başvurulan uyumsuz bir formül olabileceği değerlendirilmiştir. Kas dismorfisi ile bağlı ruhsal aksilikler konusundaki tüm bu bilgilerden hareketle, kas dismorfisine sahip bireylerin, eş vakitli olarak duygudurum ve anksiyete bozuklukları, yeme bozuklukları ve intihar fikirleri deneyimleme ihtimallerinin yüksek olduğu söylenebilir.

Bu bozukluğa sahip bireyler ayrıyeten toplumsal ömür içerisinde de birtakım aksilikler ile karşılaşabilmektedir. O denli ki, vücutlarının diğerleri tarafından görülmesini istemedikleri için toplumsal aktivitelere katılmamaları toplumsal ilgilerini sekteye uğratabilmektedir. Bunun yanı sıra idman rutinlerinin dışına çıkamadıklarından kendileri ve yakınları için değer arz eden aktiflikleri (örn., çocuğunun doğumu, eşinin doğum günü partisi) kaçırabilmektedirler. Ayrıyeten vücutlarının görüleceği telaşı ya da güçlerini tartı kaldırma idmanlarına saklamaya yönelik motivasyonları sebebiyle romantik bağlantılarında yakınlaşmaktan yahut cinsel bağdan kaçınabilmektedirler.

Nitekim kas dismorfisi gelişimi konusunda yüksek riskli kümede olan bireyler ile düşük riskli kümede olan bireylerin karşılaştırıldığı deneysel bir çalışmada, yüksek kas dismorfisi riskine sahip bireylerin toplumsal etkileşimlerden daha fazla kaçındığı gösterilmiştir. Münasebetiyle bu çeşit davranışlar bireylerin değer verdikleri şahıslar ile problemler yaşamaları ve bu bireyleri kaybetmeleri ile sonuçlanabilmektedir. Ayrıyeten idman programları ile uyumlu olmadığı için iş fırsatlarını kaçırmak yahut hâlihazırda sahip olunan işleri kaybetmek de bu bozuklukta karşılaşılabilen durumlardandır. Tüm bunlar birlikte değerlendirildiğinde, kas dismorfisinin bireylerin toplumsal hayat içerisindeki münasebetlerinde ve fonksiyonlarında aksilikler yarattığını söylemek yanlış olmayacaktır.

Kaynakça: https://pdf.trdizin.gov.tr/pdf/b2RqU1hLMjNPQUpDVmNXeDRvY2dLZUlVejRXdzMvSVFwcGsyTC9HbTlPVXF2aldVY2V3dEhwU2FnNXR3V2VVaDdKSXVTYlhUQlE1RTZKZ0RKdXNuZ05kcjh2b3R4OUxTWTNLRm1VYWx6TVNBTlV2T3pQWFVQdmNZNko4WUFybVVTRlY2OXoyeVZhTEZVMXZjK0xSa3E3RGNCS2FtSTNPRkJpb2pDR3J2cHIyS3N6UnExd3NDR0JCM0ZGb1E2QklwTU9zQXhRQTFJVXE4bzhnT0JhSE5lZlFNdnBmdVNPRlRnRW9uRGFTU2I5QT0

Yazar: Kerim SELVİ