Erken Bağlanmanın Ruhsal Temelleri
Mary Ainsworth’un (1978) geliştirdiği “Yabancı Durum Deneyi” (Strange Situation
Procedure), bağlanma tarzlarının gözlemlenmesini sağlamıştır. Bu deney sonucunda üç
temel bağlanma tarzı tanımlanmıştır: inançlı, kaygılı/kararsız ve kaçıngan bağlanma. Daha
sonra Main ve Solomon (1986), dördüncü bir kategori olarak dezorganize bağlanma stilini
eklemiştir.
İnançlı bağlanma tarzına sahip çocuklar, bakım verenlerinin varlığında çevreyi
keşfetmekten çekinmezler; ayrılıklarda kısa müddetli gerilim yaşasalar da yine birleşmede
basitçe sakinleşirler. Bu durum, içsel bir “güvenli üs” (secure base) oluşturduklarını
gösterir. Buna rağmen dertli yahut kaçıngan bağlanma biçimleri, bakım verenin tutarsız
yahut duyarsız reaksiyonlarıyla alakalıdır ve bireyin gelecekteki ilgi modellerini derinden etkiler
(Ainsworth et al., 1978).
Bağlanma ve Beyin: Nörobiyolojik Perspektif
Bağlanma sadece davranışsal bir fenomen değildir; nörobiyolojik temelleri de güçlü
biçimde ortaya konmuştur. Schore (2001), erken periyot bağlanmanın bilhassa sağ
hemisfer gelişimini etkilediğini ve bu bölgenin duygusal düzenleme süreçlerinde kritik rol
oynadığını belirtmiştir.
Ayrıyeten, inançlı bağlanma bağlarında oksitosin seviyelerinin arttığı ve bu nöropeptidin
toplumsal bağlanma, empati ve itimat hissini güçlendirdiği bulunmuştur (Carter, 1998).
Oksitosin, bilhassa anne-bebek etkileşimi sırasında salgılanır ve hudut sisteminin
“rahatlama” yansısını takviyeler. Bu biyolojik düzenek, inançlı bağların fizyolojik
temelini açıklar.
Yetişkinlikte Bağlanmanın Dönüşümü
Bağlanma sisteminin tesiri sadece çocuklukla sonlu değildir. Hazan ve Shaver (1987),
bağlanma tarzlarının yetişkin romantik ilgilerde benzeri biçimlerde ortaya çıktığını
göstermiştir. İnançlı bağlanan yetişkinler, duygusal yakınlıktan korkmaz; bağımsızlık ve
bağlılık ortasında sağlıklı bir istikrar kurabilirler. Buna rağmen dertli bağlanan bireyler sürekli
onay arayışı içindedir; kaçıngan bağlananlar ise duygusal yakınlıktan kaçınarak ilişkiyi
yüzeysel seviyede tutma eğilimindedir.
Mikro seviyede, bu tarzlar bireyin gerilimle baş etme kapasitesini, his düzenleme
marifetlerini ve hatta psikoterapiye cevabını bile etkileyebilir (Mikulincer & Shaver, 2016).
Bilhassa inançlı bağlanma, emotion regulation (duygu düzenleme) süreçlerinde esneklik
sağlar; zira kişi, hem kendi hislerini tanıyabilir hem de oburlarının duygusal
sinyallerini hakikat yorumlayabilir.
Terapi ve Yine Bağ Kurma Süreci
Çağdaş terapi yaklaşımları, bağlanma temelli modellerden giderek daha fazla
yararlanmaktadır. Bilhassa His Odaklı Terapi (Emotionally Focused Therapy; Johnson,
2008) ve Bağlanma Odaklı Psikoterapi, danışan ile terapist ortasındaki inançlı ilişkiyi
“onarıcı bağlanma deneyimi” olarak ele alır. Bu terapötik ilgi, bireyin içsel çalışma
modellerini (internal working models) yine şekillendirmesini sağlar.
İnançlı bir terapötik bağ, danışanın geçmişteki inançsız ilgilerinin nöropsikolojik izlerini
dönüştürür; yeni bir duygusal öğrenme fırsatı sunar. Bu nedenle, terapi sırf içgörü
kazandıran bir süreç değil, tıpkı vakitte bağ kurmayı yine öğrenme tecrübesidir.
Sonuç
Bağlanma, insanın ruhsal yapısının en temel düzenleyici sistemlerinden biridir.
İnançlı bağlanma, sırf çocuklukta değil, hayat uzunluğu duygusal istikrar, gerilimle baş
etme kapasitesi ve ilişkisel doyumun temelini oluşturur. Psikoterapi de bu sistemin
yine yapılandırıldığı bir alan olarak, bireyin “güvenli bağ kurma” kapasitesini
güçlendirir.
Sonuç olarak, duygusal bağların kökü çocuklukta atılsa da, insanın güzelleşme potansiyeli
ömür uzunluğu sürer. Her inançlı alaka, geçmişin inançsız temelleri üzerine yeni bir hikâye
yazma fırsatıdır.
Hazırlayan:
Uzman Psikolog Mustafa Cem Oğuz
