Ailesel faktörlerin çocukların olumlu yahut olumsuz davranışları üzerinde çok güçlü bir tesirinin olduğu belirtilmektedir. Cheung ve arkadaşları, anne-babalarla çocuklar ortasındaki bağlantıların çocuk suçluluğunda kıymetli bir rol oynadığını bulmuşlardır. Henry ve arkadaşları, ailesel değişkenlerin hem direkt hem de akran kümeleri üzere aracı değişkenler yoluyla çocuk suçluluğunda rol oynayabileceğini saptamışlardır. Tıpkı çalışmada araştırmacılar, tesirli yetiştirme metotlarının ve yakın bağların gözlemlendiği ailelerde, çocukların şiddet davranışı sergileyen akranlarla arkadaşlık kurma olasılıklarının daha düşük olduğunu göstermişlerdir. Buna rağmen, duygusal yakınlığın ve yetiştirme sistemlerinin yetersiz olduğu ailelerin çocuklarında, olumsuz akran tesirine bağlı olarak, şiddet ve cürüm davranışlarının daha sık görüldüğü sonucuna varmışlardır.
Anne, baba ve çocuklar ortasındaki aile içi etkileşimin çeşitli boyutlarının çocuk suçluluğu üzerinde son derece tesirli olabileceği öteki araştırmalarda da desteklenmiştir. Örneğin, erken yaşta çocuk sahibi olan tecrübesiz annelerin çocuklarının, hata davranışını da içeren sorun davranışlar sergileme olasılıklarının daha yüksek olduğu bulunmuştur. Genç yaşta anne olanların daha fazla aksiliklerle karşılaştığı ve çocuklarıyla ilgilerinde yetersiz, hudutlu ve olumsuz bir yaklaşım içinde oldukları bilgisi bu ilgiyi açıklar niteliktedir.
Çok sayıda araştırmada, anne-baba takviyesi, denetimi ve nezaretinin yüksek olduğu ailelerin çocuklarında cürüm davranışının görülme mümkünlüğünün daha düşük olduğu bulunmuştur. Destekleyici ve cesaretlendirici davranışları içeren aile dayanağı algısı yüksek olan çocukların, halka açık alanda alkol almak, oburunun malına ziyan vermek, hırsızlığa teşebbüs etmek yahut hırsızlık yapmak, uydurma para kullanmak, taş yahut şişe gibisi objeler fırlatmak üzere hareketleri içeren kabahatlerde bulunma olasılıklarının daha düşük olduğu görülmüştür.
Öte yandan suça yönelmiş çocukların ailelerinde, daha fazla aile içi şiddet (eşin istismarı, çocuk istismarı, yaşlıların istismarı, fizikî ve duygusal istismar), daha zayıf anne-baba bağı ve aile içi fonksiyonellikte daha fazla yetersizlik görüldüğü bildirilmiş ve çocukların anne babalarını çeşitli değişkenler bakımından daha olumsuz algıladıkları tespit edilmiştir. Kelamı edilen çalışmada aile içi fonksiyonellik, duygusal yakınlık, uyumlu alakalar, rollerin ve sorumlulukların dağılımı, iş birliği içerisinde karar vererek sıkıntılara tahlil üretmek ve akrabalarla ve arkadaşlarla müspet alakaları sürdürmek üzere değişkenler için tanımlanmıştır.
Anne-baba rolünü üstlenen bireylerin daima değişmesi, başka bir sözle çocuğu hakikaten sahiplenmiş yerleşik anne-baba yoksunluğu da çocuk suçluluğu için değerli bir risk faktörü olarak belirlenmiştir. Anne-baba figürlerinin yerleşik olduğu nizamlı bir aile yapısının, çocuk ve anne-baba ortası etkileşimi güçlendirerek hatası da içeren sorun davranışları önlediği ya da azalttığı düşünülmektedir. Biyolojik anne-babalardan ikisiyle birlikte yaşayamamanın da cürüm davranışı riskini artırdığı saptanmıştır. Birtakım durumlarda anne-babanın boşanması aile yapısını bozabilmekte ve anne babalık fonksiyonlarının nizamlı olarak yerine getirilmesini kesintiye uğratmaktadır.
DeGarmo ve Forgatch’ın çalışmasında, anne-baba üzerinde olumsuz tesirler yaratarak annelik-babalık rolünde sapmalara ve yetersiz ebeveynliğe yol açan boşanmanın, sonuç olarak çocuklarda çeşitli ahenk ve davranış sorunlarını artırabileceğinden kelam edilmiştir. Öteki bir çalışmada da suça yönelmiş çocukların birçoklarının boşanma yahut mevt sebebiyle parçalanmış ailelerden geldiği görülmüştür. Emsal bir biçimde, Kierkus ve Baer de aile yapısının hata davranışının değerli bir yordayıcısı olduğunu belirtmişlerdir lakin anne-babaya bağlılık gözetici bir faktör olarak devreye girdiğinde aile yapısı ve cürüm davranışı ortasındaki alakanın derecesinin değerli oranda azaldığını saptamışlardır. Diğer bir çalışmada da çocuğun annesine olan bağlılığının, çocuk suçluluğu üzerinde, aile yapısından ve öbür ekonomik sebeplerden çok daha tesirli olduğu görülmüştür.
Araştırmaların bir kısmında ise anne ve babanın, çocukları üzerinde çocuğun cinsiyetine nazaran farklı tesirlerinin olabileceği saptanmıştır. Babaların oğulları üzerinde, annelerin ise kızlarının üzerinde daha tesirli olduğu düşünülmektedir. Baba figürünün erkek çocuklar için kritik bir rol oynadığı ve babanın meskende varlığını hissettirmesinin çocuk suçluluğunu azalttığı görülmüştür. Babanın olmadığı ailelerde birebir vakitte sosyoekonomik açıdan avantajsız pozisyonda olan erkek çocuklarının suça yönelme olasılıklarının daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Öteki bir araştırmada da babanın eğitim seviyesi ve kardeş sayısı sadece erkek çocukların kabahat davranışı için değerli belirleyiciler olarak saptanmış, daha az kardeşi olan ve babası lise mezunu olan erkek çocuklarının daha az suça yöneldiği bulunmuştur. Birtakım araştırmacılar, anne figürünün erkek ve kız çocukları üzerinde farklı tesirleri olabileceğini belirtmişlerdir. Örneğin, Torrente ve Vazsonyi, anneden gelen ruhsal denetimin kız çocukların antisosyal ve hata davranışlarını artırdığını, annenin dayanağını almanın ise erkek çocukların antisosyal ve cürüm davranışlarını azalttığını bulmuştur.
Aile içi değişkenlerden çocuk istismarı ve ihmali, çocuk suçluluğuyla bağlı bulunan bir başka faktördür. Dembo ve arkadaşları, fizikî ve cinsel istismara uğrayan çocukların kabahat davranışı bakımından daha fazla risk altında olduklarını belirtmişlerdir. Anne-babaların çocuğa yönelik saldırganlık ve şiddet içeren davranışlarının çocuğun hatayla alakalı şiddet davranışını artırdığı bulunmuştur. Simon ve arkadaşları, anne-babalar tarafından şiddete uğramanın, davranış değişimi üzere tesirleri olduğu için çocuğun şiddete karşı olumlu bakış açısı geliştirmesine sebep olabileceğini ve bu yolla da çocuğun olumlu sonuç elde etme beklentisiyle şiddete başvurma davranışının pekişebileceğini belirtmişlerdir. Ilomäki ve arkadaşları emsal biçimde, anne-baba tarafından fizikî istismara uğramanın kız çocukları ortasında şiddet ve cürüm davranışını da içeren davranış bozukluklarına yol açabileceğini bulmuştur.
Araştırmacıların odaklandığı bir öbür mevzu ise anne-babaların sosyo-ekonomik durumu ve eğitim seviyesidir. Gültekin Akduman ve arkadaşları, anne-babaların eğitim düzeyi arttıkça çocukların suça karışma olasılıklarının düştüğünü tespit etmişler ve eğitimli anne-babaların çocuk yetiştirme konusunda kazandıkları farklı tecrübelerin ve bakış açılarının bunda hissesi olduğunu düşünmüşlerdir. Düşük ekonomik gelir de çocuk suçluluğuyla alakalı bulunmuştur. Çocuklara kendilerini suça iten sebepler sorulduğunda birinci sırada “ekonomik zorlukları” belirttikleri görülmüştür. Ailenin sosyo-ekonomik durumunun, çocukların içinde bulunduğu okul ve etraf koşullarını belirleyerek çocuğun vakit geçireceği akran kümelerine tesir ettiği ve bu dolaylı yolla da cürüm davranışında rol oynayabileceği düşünülmektedir. Anneleri işsiz ve eğitim seviyesi düşük olan, ayrıyeten düşük ekonomik geliri olan ailelerdeki çocukların daha çok konut dışında vakit geçirdikleri ve nezaretten mahrum oldukları bulunmuştur. Nezaretin çocuk suçluluğunda rol oynayan kıymetli bir faktör olabileceği bilgisi göz önünde bulundurularak bu ailelerin çocuklarında kabahat davranışının daha sık görüleceği düşünülebilir.
Araştırmacılar anne-babaların dini inanışlarının çocuk suçluluğu üzerindeki tesirine de odaklanmıştır. Hem anne-babaların hem de çocukların dini yönelimlerinin ve dini aktivitelere bağlılıklarının, önemli boyutlu kabahat davranışını sonlandırdığı bilhassa de bu yönelim ve bağlılığın kız çocuklarını erkek çocuklardan daha güzel koruduğu bulunmuştur. Öbür bir çalışmada, dini inanışın fakat aile üyeleri ortasında paylaşıldığı takdirde aileye bağlılığı artırarak suçluluğu azalttığı saptanmıştır.
Anne-babaların cürüm hikayesi, ruhsal ve duygusal durumu ve husus kullanımı çocukların hata davranışıyla alakalı bulunan öbür faktörlerdir. Anne-babaların suça yönelmiş olması ve husus kullanımı çocuk suçluluğunu artırmaktadır. Anne-babaların suça yönelmesi nedeniyle çocukların yaşayacakları anne-baba yoksunluğunun, onların davranışları üzerinde olumsuz tesir yaratabileceği düşünülmektedir. Anne-babaların cürüm davranışıyla çocuğun hata davranışı ortasındaki alaka jenerasyonlar ortası geçiş yoluyla da ilişkilendirilmektedir. Örneğin, Farrington, Coid ve Murray kuşaklar ortası geçişte ferdi, ailesel ve sosyo-ekonomik çeşitli risk faktörlerinin rol oynayabileceğini belirtmişler fakat bu faktörleri denetim etmelerine karşın çocuklardaki cürüm davranışının kuşaklar ortası olarak babadan oğullara geçtiğini bulmuşlardır.
Aile bireyleri ortasındaki kabahat davranışını inceleyen diğer bir araştırmada ise anne babalarla çocukların hata davranışı ortasında güçlü bir bağ bulunmamış lakin kardeşler ortası cürüm davranışında güçlü bir benzerlik saptanmıştır. Kardeşler ortası cürüm davranışının benzerliğinde, öğrenme ve taklit etme üzere etkenlerin rol oynayabileceği düşünülmüştür. Tüm bu bulgular bize ailesel faktörlerin hem direkt hem de öbür faktörler yoluyla çocuk suçluluğuna tesir edebileceğini göstermektedir.
Kaynakça: https://psikolog.org.tr/tr/yayinlar/dergiler/1031828/tpy1301996120100000m000133.pdf?v=1701785747
Yazarlar: Melike N. KORKMAZ, Gülsen ERDEN
