Kız çocuklarının gelişimlerini tamamlamadan evlendirilmesi fizikî meselelerin yanı sıra ruhsal külfetlere da yol açmakta, ruhsal meseleler kıymetli bir boyut olarak karşımıza çıkmaktadır. Erken yaşta evlenen çocukların aile, konut, çocuk bakımı üzere sorumluluklar verilerek akranlarından koparılmaları, eğitim hayatından alıkonulmaları ruhsal sıkıntılara taban hazırlamaktadır. Erken evlilik çocukların kiminle evleneceği, ne vakit çocuk sahibi olacağı üzere mevzularda hayatını planlamasına imkan vermemekte, tıpkı vakitte erken yaşta hamilelik ve aile içi şiddet üzere mevzularda savunmasız bırakmaktadır. Warner, fizikî ve ruhsal olarak şimdi hazır olmayan çocuğun ansızın yetişkin rolü yüklenmeye zorlanması ve gelecekleriyle ilgili denetimlerinin olmamasının 10-18 yaş ortası çocuklar için travmatik bir tecrübe olabileceğine işaret etmektedir. Ergenliğin kaybı, cinsel bağa zorlanma, ferdî gelişim ve özgürlüğün göz gerisi edilmesi ruhsal olarak pek çok olumsuzluğu beraberinde getirmektedir.

Kız çocukları evlenip eşlerinin meskenine yerleştiklerinde evvel eş ve konut personeli, sonrasında ise anne rolünü üstlenmek zorunda kalmaktadır. Erken yaşta, bu rollere hazır olmadan; onları yetişkin hayata hazırlayacak, aileye ve topluma katkı yapmalarını sağlayacak bir eğitime, aile kurabilmeleri ve çocuk yetiştirebilmeleri için gerekli bilgi ve olgunluğa sahip olmadan evlendirilmektedirler. Tüm bu yetersizlikler kendilerini aciz ve yeteneksiz görmelerine, evlilikte karşılaştıkları badirelerle gayret etmekte zorluk yaşamalarına ve depresif hissetmelerine neden olmaktadır. Erken yaşta konutlarından koparılarak bu kadar sorumluluk üstlenmek ve neyi nasıl yapacağını bilememek benlik hürmetini düşürmekte ve hasebiyle duygusal zorlanmaya ve ruhsal gerilime yol açarak depresyona neden olabilmektedir. Bizim kültürümüzde de oyun çağında evlenen kız çocuklarında erken yaşta üstlenilen aile, konut, çocuk üzere sorumluluklar, eş ve eşin ailesiyle yaşanan çatışmalar, toplumsal takviyenin düşük olması ve ekonomik meselelerden ötürü majör depresyon ve ahenk bozukluğunun daha fazla görüldüğü düşünülmektedir.

Ülkemizde erken evlenen kız çocuklarının katıldığı bir araştırmada da erken evlenen çocukların %46’sında ruhsal bir bozukluk tanısı olduğu, en sık görülen teşhislerin ise majör depresif bozukluk ve ahenk bozukluğu olduğu görülmüştür. Erken yaşta evlendirilmiş kız çocuklarının %29’unda intihar kanılarının, %21’inde ise intihar teşebbüsünün olduğu tabir edilmiştir. Etiyopya’da yapılan bir çalışmada da evli olan çocukların son üç ayda intihar kanısı ve intihar teşebbüsü oranı %11,2 olarak söz edilmiştir. Ayrıyeten evli olan kız çocuklarının intihar fikirlerinin nişanlı olanlara nazaran iki kat daha fazla olduğu ve cinsel şiddet kurbanı olanların intihar olasılıklarının daha yüksek olduğu görülmüştür.

Strat ve arkadaşları, Amerika’da 18 yaşından evvel evlenen bayanların ruhsal sıkıntılarını araştırdıkları çalışmalarında, çocuk yaşta evlenmenin pek çok psikiyatrik bozukluğa yer hazırladığını söz etmişlerdir. Çocuk yaşta evlenen bayanlar ortasında psikiyatrik hastalıkların yaygın olduğu, çocuk evliliğinin hem hayat uzunluğu hem de mevcut psikiyatrik hastalıklarla bağlantılı olduğu görülmüştür. On sekiz yaşından sonra evlenen bayanlarla kıyaslandığında çocuk yaşta evlenen bayanlarda en sık görülen rahatsızlıklar majör depresif bozukluk, distimi, nikotin bağımlılığı ve özgül fobidir. Çocuk evliliği yapan bayanlar denetim kümesine kıyasla son 12 ayda daha fazla gerilimli ömür olayları bildirmişlerdir. Ayrıyeten evlilik ilgisi içinde ve günlük hayatta bayana ve erkeğe yüklenen rollere dair klâsik tavırlara sahip bayanların ruhsal belirtilerinin yüksek olduğu tabir edilmektedir.

Kadının eşi ile münasebetinin niteliği, evlendiği yaş ve eşi ile ortasındaki yaş farkından etkilenmektedir. Çocuk yaşta evlenen kız çocuklarının eşleri ekseriyetle onlardan daha yaşlı, daha eğitimli ve daha yüksek geliri olan şahıslardır. Çocuk yaşta evlenen bayanlar, kendilerini savunmak ve meskendeki pozisyonlarını belirlemek konusunda daha yetersiz olmaktadır. Bunun sonucunda bayanın güç, statü, hareketlilik ve bağımsızlığı erkekten daha düşük olmaktadır. Genç kızlar zorla evlendirildikleri vakit çoklukla eşleriyle olan münasebetlerinde daha az kelam sahibi olurlar. Bu güç dengesizliği genç kızları aile içi istismar, ihmal ve terk edilme riski ile karşı karşıya bırakmaktadır.

Blood ve Wolfe, gücü kaynaklar üzerinden kıymetlendirerek, daha fazla kıymetli kaynağa sahip bireylerin daha güçlü olduğunu belirtmiştir. Buna nazaran, eşlerine daha bağımlı olan bireyler daha güçsüz kabul edilmektedir. Baskın olmayan güçsüz bireylerin olumsuz hisleri olumlu hislerden daha fazla deneyimledikleri tabir edilmektedir. Bu bireyler daha sık öfke üzere tehdit edici hisler yaşamakta, lakin bu hisleri söz edememektedirler. Güçsüz bireyler tıpkı vakitte eşlerinin öfke üzere tehdit edici hislerini da olduğundan daha fazla algılamaktadırlar. Sprecher da bağlantılarının eşit olmadığını düşünen bireylerin daha fazla kasvet yaşadığını belirtmektedir. Münasebetteki eşitsizlik arttıkça gerilim seviyesi de yükselmektedir. Bağdan daha az yarar sağlayanlar daha fazla kızgınlık, depresyon ve öfke yaşamakta, romantik bağda güçsüz olmak bayanlar için daha fazla ruhsal belirti ile ilişkilendirilmektedir.

Çeşitli çalışmalarda, güçsüz olmanın benlik hürmeti ve depresyon ile alakalı olduğu söz edilmektedir. Güçsüz bireylerin daha fazla kısıtlandığı, daha fazla olumsuz his deneyimlediği, dikkatlerini daha çok tehditlere ve oburlarının isteklerine odakladıkları ve daha fazla engellenmiş davranış sergiledikleri belirtilmektedir. Halloran, evliliklerinde düşük denetim algılamanın bayanlarda daha fazla öğrenilmiş çaresizlik ve depresif belirtilere neden olduğunu belirtmiştir. Gücün öznel güzellik halini ve bağ doyumunu olumlu istikamette yordadığı, tartışmalarda ve cinsel kararlarda kelam sahibi olduğunu hisseden bayanların benlik hürmetlerinin daha yüksek olduğu vurgulanmaktadır.

Görüldüğü üzere erken yaşta evlilik kız çocuklarını savunmasız bırakarak pek çok ruhsal bozukluğa yer hazırlamaktadır. Erken evlilik ve beraberinde getirdiği sorumluluklar, şimdi benliğini oluşturamamış çocuk için çok fazla yük oluşturmakta ve bu durum hem ferdî olarak hem de evlilik hayatlarında çeşitli sıkıntılar yaşamalarına neden olmaktadır.

Kaynakça: https://psikolog.org.tr/tr/yayinlar/dergiler/1031828/tpy1301996120180525m000004.pdf?v=1699877327

Yazar: Büşra ASLAN