Yaklaşık 70 yıl evvel, psikiyatrist ve Nazi toplama kampı hayatta kalanı Viktor E. Frankl, üç büyük toplumsal meseleye dikkat çekmişti: saldırganlık, bağımlılık ve depresyon. Frankl, bu problemleri “kitle nevrotik üçlemesi” (mass neurotic triad) olarak adlandırdı—bugünün lisanıyla, insanlığın ruhsal ekseninde dönen bir kötülük üçgeni.

Fakat bu üçleme, sırf psikiyatrik müdahale gerektiren rahatsızlıklar değil; insanlığın varoluşsal bir şeyleri yitirdiğinin göstergesiydi. Frankl’a nazaran, bu rahatsızlıkların kökeninde “varoluşsal bir boşluk” yatıyordu—yani bireyin ömrünün, bilhassa de çalışmasının manadan mahrum olduğu algısı. 20. yüzyılda giderek yayılan bu boşluk, saldırganlık, bağımlılık ve depresyonun gerçek nedeniydi. Bu temel fark edilmedikçe, bu sıkıntıların tam olarak anlaşılması ya da tedavi edilmesi mümkün değildi.

Frankl bugün yaşasaydı, bu üçlemeden hâlâ derin tasa duyardı—hatta bu problemlerin II. Dünya Savaşı sonrasına kıyasla daha da arttığını söylerdi.

Artan Saldırganlık
Saldırganlık artık yalnızca fizikî şiddetle değil, sayısız yeni biçimde karşımıza çıkıyor: trafikte öfke nöbetleri, ofis geriliminin şiddete dönüştüğü “masa öfkesi”, toplumsal ortamlarda zorbalık üzere ilişkisel saldırganlık türleri…

Araştırmalar, saldırgan çocukların okulda çoklukla daha “popüler” algılandığını gösteriyor. Üstelik bu örnekler, 21. yüzyılın global ölçekte yaşadığı “şok ve dehşet” kültürünü bile kapsamıyor: terör, savaşlar ve toplumsal şiddet olayları.

Tüm bunlar, anomi ismi verilen bir toplumsal çürümeyle birleşiyor—yani maddelerin, bedellerin ve mananın yitirildiği, kimliklerin çözüldüğü, ahlaki yönelimin kaybolduğu bir çağda yaşıyoruz.

Yeni Çağın Bağımlılıkları
Benzeri bir durum bağımlılıklar için de geçerli. Artık sadece alkol ve unsur bağımlılıklarından değil, alışveriş, internet, toplumsal medya, selfie, kumar ve “çalışma” bağımlılıklarından da kelam ediyoruz. Çağdaş insan, dopamin arayışını yalnızca hususla değil, daima ihtarım sağlayan davranışlarla sürdürüyor.

Artan Depresyon
Depresyon oranları ise Frankl’ın uyardığı periyottan çok daha yüksek. Araştırmalara nazaran:

• ABD’de her 3 yetişkinden biri hayatının bir devrinde depresyon yaşıyor.
• Her 4 ergenden biri, lise periyodunda majör depresyon atağı geçiriyor.
• Depresyon yaşayanların %97’si, iş, aile ve toplumsal ömürlerinin olumsuz etkilendiğini bildiriyor.
• Kadınların depresyona yakalanma mümkünlüğü erkeklere nazaran iki kat fazla.
• İşsiz kalan erkeklerin 6 ay içinde depresyona girme mümkünlüğü 7’de 1.

Bu datalar sırf kişisel seviyesi yansıtıyor; halbuki depresyonun ailelere, topluluklara ve uluslara tesiri çok daha geniş. Global kutuplaşma ve toplumsal gerilim, bu tabloyu daha da ağırlaştırıyor.

Bir Mana Çağrısı
21. yüzyılda bu “kitle nevrotik üçlemesinin” hâlâ sürmesi, insanlığın derin bir anlam krizi yaşadığını gösteriyor. Güç arayışı (saldırganlığın yansıması) ya da haz arayışı (bağımlılığın yansıması) bu krizi çözemez.

Lakin her kriz bir fırsattır. Bu mana krizi, tıpkı vakitte bir anlam çağrısıdır: hayatlarımızda, işimizde, politikalarımızda, hatta birbirimizle ilgilerimizde.

Frankl’ın dediği üzere, bizi hayatta tutan şey güç ya da zevk değil, manadır. Mana, saldırganlıkla başa çıkmamızı, bağımlılıklardan kurtulmamızı ve depresyonu aşmamızı sağlar. Her şeye karşın hayatı taşımaya devam eden şey, mananın kendisidir.

Bu krizi çözmenin vakti şimdi—çünkü insanlığın huzura, olgunluğa ve içsel aydınlanmaya giden yolu, manadan geçer.

Kaynakça: https://www.psychologytoday.com/us/blog/the-meaningful-life/202510/the-crisis-of-meaning-in-contemporary-society

Türkçeye Çeviren – Düzenleyen: Fatih Özmez