Öncelikle Freud’un nevrozlarla ilgili dikkatini çeken şey hala aktüel olan bir tartışma. Hatta psikanalizde ısrar etmemizin sebebi de bu tartışmayı aktüel tutmaya çalışıyor olmamız. Freud Nevrozların Etiyolojisi isimli makalesinde, o periyotta de tıp etraflarında yaygın olan, nevrozun kalıtsal ve nörotik(sinirsel) sebeplere dayandırıldığı görüşü tartışmaya açar. Zati ismi bile bu “nörotik”ten gelir. Aslında bildiğiniz üzere Freud bir nörologdur. Freud nevrotikler üzerinde yaptığı çalışmalarda kalıtsal ve sinirsel tesirleri bir kenara bırakarak düşündüğünde, şaşmaz bir biçimde cinsel ömürlerinde bir sıradışılık olduğunu fark eder. Daha sonra sağlıklı olduğu düşünülen insanların da cinsel ömürlerinin sıradışı olduğu sonucuna varacaktır. Nevrozda patolojik ve fonksiyonel değişimlerin ortak kaynağı kişinin cinsel hayatıdır. Bunlar ya şimdiki cinsel hayatındaki düzensizlikten ya da geçmiş omurundaki kıymetli bir olaydan kaynaklanır, der. Cinsel etkilerinse özgül nedenler sınıfında yer aldığını söyler. Freud’un bu çıkış noktası Lacan’ın özne üzerine geliştirdiği kanılarının de çıkış noktasıdır. Bu metinde Freud çok değerli bir noktaya dikkat çeker. Cinsel tesirler ve hastalık ortasında nedensel bir boşluk vardır. Lakin buna karşın bir düzenlilik ve bir tutarlılık da kelam bahsidir. Cinsel tesirler ve hastalık ortasındaki nedensel boşluğun altını Lacan 11. seminerde çizer. Bilinçdışının, neden ile onun etkilediği ortasında hep aksayan bir şey olan bir noktada yer aldığını söyler ve Devam eder: Bilinçdışı bize nevrozun bir gerçekle uyumlulaştığı boşluğu gösterir; gerçeğin kendisi belirlenmese de olur. Bu noktada çabucak Lacan’ın “bilinçdışı bir lisan üzere yapılanmıştır” formülünü hatırlamak gerekir. “Bilinçdışı, kelamın özne üzerindeki etkileridir. Kelamın tesirlerinin gelişimi içerisinde öznenin belirlendiği boyuttur, bu gelişimin sonucunda bilinçdışı bir lisan üzere yapılanır.” Analizanın, kendi semptomunun nedeni üzerine düşünürken çocukluk yıllarındaki cinsel tecrübelerini hatırlaması ya da düzmece anılar uydurması ya da bu anıların geçersiz olup olmadığının düşünülmesinin tahlil için kâfi olmadığını bu formüle dayanarak söyleyebiliriz. Bilinçdışına ulaşmak istiyorsak tahlil edilmesi gereken şey analizanın kullandığı lisandır. Lacan bilinçdışını kavramak için öznenin kuruluşuna odaklanmalıyız der ve öznenin lisanın yapısı aracılığıyla kurulduğunu söyler. Cinselliğin muammaları ile gösterenin oyunu ortasında bir benzerlik olduğunu söyler. Bu benzerlikten yola çıkarak Lacan, Freud’un cinsellik üzerine yaptığı çalışmaları yakın ve derin bir okumaya tabi tutarak bu metinlerde gizli bulunan özneyi çekip çıkarır. Zira cinselliğin eksiklik yoluyla kurulduğunu söyleyecektir. Bu eksiklik lisanın tesiriyle oluşan bir eksikliktir. Artık size Freud’un “Aile Romansı” isimli makalesinde cinsellik üzerine söylediği birtakım noktalardan yola çıkarak cinselliğin muamması ile gösterenin oyunu ortasındaki benzerliği kanıtlamaya çalışacağım. Ayrıyeten her ikisinde de ne çeşit eksiklikler bulunduğunu… Freud “Aile Romansı” isimli makalesinde çocuğun gelişim çizgisi üzerinde cinselliğin bıraktığı izleri araştırır. Bunu yaparken nevrotiklerdeki en değerli fenomenlerden birisi olan fantaziler üzerinden yapar. Çocukların gündüz düşlerinde kurdukları fantazilerden bahseder. Çocuk birinci basamakta ebeveynlerinin kusursuzluğuyla ilgili bir kuşkuya düşer. Bununla birlikte gündüz düşleri dediğimiz düşlemler uzunluk gösterir. Bu düşlemde çocuk ebeveynlerinin yerine daha ülkülerini koymaya eğilimlidir. Bu çok kıymetli bir bilgi. Freud fantazmın kurgulanması için gerekli olan eksiklik şartını bize göstermektedir. Çocuk başlangıçta büyük Ötekinin (annenin) isteğinin tek objesi, hatta denilebilir ki, onun fetiş objesi durumundadır. (Başlangıçta annenin büyük Ötekinin temsilcisi olması çocuğun ana lisanını belirliyor olması açısından da uygundur.) Çocuk başlangıçtaki bu haliyle bir fallus kıymeti taşımaktadır. Çocuk birinci eksikliği kendisinin Ötekindeki fallus olmadığı tecrübesiyle elde eder. Bu sarsıntı çocuk için eksiltici bir tecrübedir. Bunu geçen sefer şema ile açıklamaya çalıştığım ayna evresiyle kesiştirdiğimizde çocuğun aynadaki imgesini ve mekansal büyük Ötekini kurguladığı Ödipal drama için uygun sahnenin oluştuğu tecrübeye denk düşer. Fakat ödipal drama her vakit sahnelenmez. Bu birinci eksiklikten sonra ikinci bir eksiklik gelir. Freud’un tıpkı makalesinde şu halde karşımıza çıkar: Çocuk anne ve babanın cinsel alakada oynadığı roller ortasındaki farkı anlamaya başlar. Bunu cinsel farkla müsabakası olarak anlayabiliriz. Çocuk annenin doğurganlığını fark eder. Freud burada Latince hukuksal bir söze atıfta bulunur. “Baba her vakit meçhulken anne her vakit mutlaktır.” Cinsel farkın keşfedilmesiyle bu durum kültürel bir tesir olarak çocuktaki yansımasını bulur. Freud çocuğun bu evrede babayı yücelttiğini söyler. Baba simgeselleşir. Aile romansını bu iki basamakla açıklar Freud. Birinci evrede çocuğun yaşadığı eksiltici tecrübe beraberinde ebeveyn çiftinin tesiriyle oluşan ikinci bir eksikliği getirir. Yani kendisinin ötekinde eksik olduğu tecrübesinden sonra Ötekinin de eksik olduğu tecrübesini elde eder. Ötekinin dileğinin olduğu yer burasıdır. Her şeyi cinsellikle açıklıyor olmakla suçlanan Freud ikinci etabın cinsel olduğunu söylerken birinci kademenin cinsel olmadığını söyler. Zira ikinci etaptan sonra çocuk gündüz düşleri olarak erotik ortamlar ve bağlantılar canladırmaya başlar. Freud için bu yüzden cinseldir. Lacancı psikanalizde Freud’dan daha Freudcu olduğumuz için birinci etaba da cinsel diyebiliriz. Zira cinsellik Öteki’nin farklı bir cinsten olmasındandır. Burada cinsellik dediğimde cinsel bağın yokluğu anlaşılmalıdır zira cinsellik cinsel münasebetin yokluğu ile barizdir. Kelamın aslı Lacan tarafından şöyle söylenir. “Cinsel münasebetin yokluğu Ötekinin farklı bir cinsten olmasından kaynaklanır.” Bu farkı yaratan ve daha sonra cinsel farkın da kurulmasına yol açan Şey küçük a objesidir. Küçük a objesi öznenin göremeyeceği kadar yakınındadır. Ötekinin alanında görünebilir bir boyut kazanmış olsa bile bu küçük a objesinden büsbütün farklı bir şeydir. Lacan onun için postiş sözünü kullanır. Ötekinin alanında ya bir boşluk ya da sanal bir taklit olarak bulunabilir. İşte öznenin yapısıyla ilgili bu süreçler bize nevroz, psikoz ve sapkınlık yapılarını da belirlememiz açısından bir yol göstericidir. Özne ve Öteki ortasındaki farkın cinsel fark olarak karşımıza çıktığını söyledik. Pekala bu nasıl olur? Freud çocuklarda aşikâr bir evreye kadar cinsiyet farkının ortaya çıkmadığını bize gösterir. Cinsiyet farkı ortaya çıkana kadar olan süreçte çocuk cinselliğine oral ve anal dürtüler hakimdir. Cinsiyet farkının ortaya çıktığı evreden sonra ise hem kız hem erkek çocuğun cinselliği fallus ile belirlenir. Zira fallus eksiğin gösterenidir. Cinselliğin eksiklik yoluyla kurulduğunu burada bir defa daha görüyoruz. Bu kastrasyonun fonksiyonudur. Kastrasyonsa a objesinin speküler imgeden kesilerek Ötekinin mahaline ne formda geçtiğiyle ilgili bir süreçtir. Cinsiyet farkını oluşturan fallus –yani kastrasyon işlevi– çocuğun kendi varoluşuyla ilgili başını kurcalayan sorularda bayanın rolüne ait bir şeyler sezmesini sağlar. Freud kadınsılığın keşfedildiği yerin birinci kere burası olduğunu söyler. Erkek çocuk sahip olduğu organdan ötürü fallusun fonksiyonunu kestirmekte zahmet yaşar ve kadınsılığı uzun bir mühlet reddetmeye eğilimlidir. Kız çocuğu içinse Lacan şu ifadeyi kullanır: “şimşek süratiyle anlar.” Lacan bu yüzden bayanların Gerçek’e daha yakın olduğunu söylemiştir. Lacan’ın cinsiyetlenme teorisinde fallik jouissance’ı erkeksi tarafa, fallik olana öteki olan artı jouissance’ı ise kadınsı tarafa yazmasının sebebi de budur. Freud nevrozların oluşumunda cinsiyet farkının kıymetli bir rolü olduğunu söyler. Cinsiyet farkının oluşmasındaysa lisanın değerli bir rolü vardır. Cinsiyet farkının nevrozdaki rolünü kavramamız için en uygun makale Freud’un “Histerik Fanteziler ve Biseksüellikle İlişkileri” isimli makalesidir. Tasa seminerinde Lacan bu makaleye atıfta bulunarak burada bahsi geçen fantezilerin tüm nevrotikler için geçerli olduğunu söyler. Ayrıyeten bu makale nevrozdan sapkınlığa geçişimizin de anahtarı olabilir. Sapkınlık, nevrotiklerin fantezilerinde kendisini ele veren bir durumdur. Yani nevrotiğin fantezisi sapkındır. Bunlar nevrotiğin bilinçdışı fantezileridir. Bilinçdışı fanteziler ve nevrotiğin semptomu ortasındaki lişkinin kolay olmadığını, lakin keyfi de olmadığını, sistemli bir yapıyı izlediğini söyler Freud. Bu yapı lisanın yapısıdır ve evet karmaşık bir yapıdır. Bu fanteziler çocukluk yıllarında şimdi şuurludur. Freud’un çocuğun çok biçimli bir sapkın olduğunu söylemesinin sebebi budur. Çocuklarla haşır neşir olanlar onlarda her şeyin ziyadesiyle ortada olduğunu fark eder. Lakin yeniden de bu ortadaki şeyin epeyce karmaşık olduğunu görürüz. Lacan’ın bununla ilgili bize verdiği anahtar çocuğun kendisinden bir öteki olarak bahsetmeye ne kadar elverişli olduğuyla ilgilidir. Çocuğun şu sayma biçimini örnek verir: Üç kardeşim var; Paul, Ernst ve Ben. Ya da oyuncaklara nasıl Freud nevrotik semptomun düzeneğinde sapkın fantezilerin bastırılmasının rolüne dikkat çeker. Bastırmanın tesiriyle bilinçdışına itilen fanteziler semptom olarak dışa vurulur ve Freud bu fantezilere ulaşıldığında semptomların ortadan kalkacağını söyler. Fakat bir semptomun altında yatan tek bir fantezi değil sayısız fantezi vardır. Freud bu makalede semptomları tahlile kavuşturmak için biri eril başkası dişil iki fanteziye erişilmesi gerektiğini söyler. Lacan sapkın fantezinin nevrotik için nasıl bir fonksiyonu olduğunu sorar. Nevrotiğin fantezisinin fonksiyonu onu korkudan koruyor olmasıdır yanıtını verir. Fantezi telaşın önünde bir ekran fonksiyonu görerek onun üzerini örter. Dert –fhi’nin olması gereken yerde, yani boşluğun olması gereken bir yerde, beliren bir şeyle alakalıdır. Freud’tan sonra psikolojide telaşın tarifi çok değişmiştir ve objesi olmayan bir dehşet olduğu formunda bir tanıma gidilmiştir. Lacan buna itiraz eder fakat yeniden de Freud’un tarifinden daha farklı bir tanıma masraf. Freud derdin objenin kaybıyla ilgili olduğunu söylemiştir. Lacan ise eksiğin eksildiği yerde korkunun açığa çıktığını söyler. Freud ve Lacan’ın anlaşamadığı kimi noktalar olduğu kesin. Fakat bunun onlardan bir tanesi olduğunu düşünmüyorum. Freud annenin yokluğunun Lacan ise annenin varlığının tasa uyandırdığını söylüyor. Öyleyse nasıl farklı şeyler söylemediklerini tez edebiliyorum? Lacan, Freud’un kastrasyonla ilgili olarak dertten bahsettiği her yerde a objesinden bahsettiğini söylüyor. Lacan Freud’un metinlerinde gizlendiğini sav ettiği bu objeye bir isim vermiştir. Freud’un telaşla ilgili olarak bahsettiği durumlar fenomenolojik dünyaya ilişkin olan durumlar. Lacan’ın Freud’a getirdiği en kıymetli tenkit onda yapısal nirengi noktalarının eksik olması. Lacan özne ve lisan ile ilgili geliştirdiği fikirler ile Freud metinlerine açıklık kazandırır. Her ne kadar kendi metinleri açık olmasa da… davrandığına bakalım. Kendisi yerine bir oyuncağı konuşturmasını sağladığınızda ağzından her şeyi alırsınız. Yeniden de o bile deşifreye tabidir. Zira çocuğun konuştuğu lisan öteki aracılığıyla devrededir. Freud Cinsellik Üzerine Üç Deneme’de cinsel sapkınlıklar başlığı altında cinselliğin pek çok bileşenini sıralar. Sado-mazoşizm, teşhircilik, röntgencilik, eşcinsellik… Eşcinselliğe bu başlık altında yer vermiş olması günümüzde linçlenmesine sebep olabilir. Lakin metin içerisinde heteroseksüelliğin de aydınlatılması gereken bir olgu olduğunu söylediğini hesaba katmak gerekir. Cinsel pratiklerin neredeyse tamamı üzerine bir inceleme gerçekleştirdikten sonra sapkınlığın insan cinselliğinin özgün ve kozmik bir niteliği olduğu sonucuna varır. Lakin “Histerik fanteziler ve Biseksüellikle İlişkileri” makalesinde eşcinsel fantezilere ayrıcalık bir yer tanır. Bunu kastrasyonun bir sonucu olan cinsel farkın reddedilmesi eğilimiyle münasebeti içerisinde okumalıyız. Freud’un hem nevrozda hem psikozda sapkınlığın eşcinsellik boyutu üzerinde bu kadar durması Lacan’ın kastrasyonu kendi biçiminde yorumlayışıyla ele alındığında uygun bir mana kazanır.

Şimdi tekrarlıyorum… Dert a objesinin, Ötekinin alanına geçemediği için oluşturduğu –fhi ismindeki boşluğun yerinde bir şeyin belirmesiyle ilgilidir. Buradaki varlığın oluşturacağı bir dertten bahsedebilmemiz için evvel bir kaybın oluşması gerekir. Yani geri gelen annenin korku yaratması için evvel gitmesi gerekir. a objesi ismini verdiğimiz şeye statüsünü kazandıran, kopma tehlikesi içerisindeki uzuvlardır. Bunu anal objeye bakarak çok uygun halde anlayabiliriz. Zira oral objeyle ilgili olan şey Ötekine yönelmiş bir talepken anal objeyle ilgili olan durum Ötekinden gelen bir taleptir. Ve Lacan, nevrotik için Ötekinin talebinin a objesi bedeli taşıdığını söyler. Hatta ileri masraf. “Nevrotik, kendi talebinin talep edilmesini istiyor. Bu onun gerçek objesi. Yalvarmak istiyor. İstemediği tek şey bedelini ödemek.” Ötekinin talebinin en güçlü biçimde karşımıza çıktığı yer kaybedilmesi kaçınılmaz bir obje olarak anal objenin bırakılmasını talep ettiği yerdir. Özne burada Ötekinin talebine yönelir. Bir objeyi bırakır, ötekine yönelir. Korkunun fonksiyonunun devreye girdiği an objenin bırakılmasının çabucak öncesidir. Bir objeyi bırakmaya en çok yaklaştığımız anda a objesi pahasındaki yeni bir şey öznenin çok yakınında belirir. Korkunun fenomenolojik ve yapısal olarak birbirine temas ettiği yer burasıdır. Jack-Allein Miller’ın Lacan’ın seminerleri üzerine yaptığı çalışmalar var. Her ne kadar farklı bir ekolün kurucusu olsa da yaptığı çalışmalar çok pahalı. Tekrar de makul bir filtreyle okumaya dikkat ediyorum. Tasa semineri üzerine de göyle bir çalışması var. MokoKl’ın Lacan Seçkisi isimli kitabında yer alıyor. İncelemenizi öneririm. Konsantre bir metin. Lacan’ın meşhur kelamlarından birisi şudur: Dert yanıltmayan tek afekttir. Bu kelamıyla tasanın katılığına vurgu yapar. Miller bu seminerde Lacan’ın obsesyonele ziyadesiyle yer vermesini korkunun mutlaklığı ve gösterenin muğlaklığı ortasındaki zıtlığa dikkat çekmek istemesi olarak yorumlar. Lacan seminerde obsesyonelin dilek objesine ulaşmak için göstereni unufak ederek oyalandığını ve mutlaklıktan bu formda kaçtığını söyler. Yani histeriklerde açıkça gördüğümüz ve tüm nevrotiklerde geçerli olan sapkın fantezi formülünün yanı sıra obsesifin kendine has bir stratejisi de vardır. Sapkın hakkında birkaç şey söyleyebilmek ismine nevrotiklerin fantezilerine geri dönelim. Nevrotiklerin fantazmı Ötekinin mahalinde yerleşiktir diyor Lacan. Nevrotik küçük a objesini Ötekinin mahaline yerleştirir. Bu istemsiz bir geçiştir. Sapkınlık düşlemi bu biçimde kurulur. Fakat burası küçük a objesinin asıl yeri değildir. Küçük a objesi öznenin göremeyeceği kadar yakınındadır. Nevrotiğin fantezisini oluşturan Ötekinin mahaline yerleştirilmiş a objesi için postiş sözünü kullanıyor Lacan. O düzmece bir a objesidir. Öteki için bir yemdir. Ötekinin talebi için atılmış bir yem. Anna O.’nun Breuer ve Freud’a yaptığı tam olarak budur. Lacan nevrotik ile başkaları ortasındaki hudut noktasının burası olduğunu söyler. Yani a objesinin Ötekine bırakılıp bırakılmaması… “Nevrotiğin fantazmında bulduğu dayanak, karşılaşıldığında kendini sapkınlık olarak sunan şeydir. Sapkın için her şey yerli yerindedir. Kendisini, bunun ne halde işlediğine kayıtsız kalarak, Ötekinin jouissance’ına sadık bir halde sunduğunu söyleyebiliriz.” Psikoza gelecek olursak nevrozda fantezi olarak ortaya çıkan şey psikozda gerçeklikte geri döner. Buna verilebilecek en düzgün örnek elbette Shreber’dir. Nevrotikte lakin bir fantezi olarak karşımıza çıkan, kendisini büyük Ötekinin jouissance’ına sunma sapkınlığı, Shreber’de kendisini Tanrı’nın bayanı ilan ettiği bir hezeyan halinde onun gerçekliğinde ortaya çıkar. “Nevroz ve Psikoz’da Gerçekliğin kaybı” isimli makalesini okuduğunuzda Freud’un bu iki yapı ortasındaki ayrımın temellerini attığını rahatlıkla görebilirsiniz. Nevrozda gerçekliğin bir kısmından kaçınıldığını ve nevrotiğin bunu fantazmı aracılığıyla yaptığını söyler Frued. Psikozdaysa gerçeklik kaybedilmiştir ve nevrotiğin fantazmına kaynak teşkil eden şey psikozda gerçekliğin yine inşası için kullanılan şeydir. Hem nevroz, hem psikoz hem de sapkınlık öznenin maruz kaldığı bir tehdide, kastrasyon tehdidine verdiği farklı karşılıkların belirlediği yapılardır. Lacan bu tehdite nasıl bir karşılık verileceğine dair sorumluluğun büsbütün özneye ilişkin olduğunu söyler. Özneyi kastrasyonla tehdit eden sembolik yasadır. Lacan 1953’teki Roma Raporunda “ Vaktin başlangıcından bu yana babayı kişi olarak yasa figürü ile özdeşleştiren sembolik fonksiyonun desteğinin babanın isminde olduğunu kabul etmeliyiz” der. Yapılar manasında belirleyici olan Babanın İsmi gösterendir. Tıpkı vakitte Fransızcada Nome du Pere babanın yasası manasına da gelmektedir. Öznenin babanın ismine verdiği karşılık objenin pozisyonunu belirler. Objenin pozisyonu da yapıları belirler. Nevrotikte obje kaybedilmiştir. Nevrotik kaybedilmiş bir şeyin peşinde olmasına karşın bu objenin kaybedilmeden evvelki varlığına dair rastgele bir bilgiye sahip değildir. Sapkın ise kendisini obje olarak sunar ve korku uyandırır. Az evvel Lacan’dan yaptığımız alıntıda geçen su kelam onun sistemine dair bir kelamdır: bunun ne biçimde işlediğine kayıtsız kalarak. Sapkın, yasanın nasıl işlediğini çok uygun bilir ama onu inkar eder, palavralar ve onu kullanır. Fransızcada perversiyon birebir vakitte babanın bir versiyonu manasına da gelir. Sanırım yunan mitolojisindeki Nemesis sapkını betimlemek için uygun bir örnek olur. Adalet tanrıçası olan Themis’in yeryüzündeki yansımasıdır. Themis öfkeli ve cezalandırıcı olmayan tanrısal maddeyi temsil ederken nemesis onun yeryüzündeki versiyonu olan insansal maddeyi temsil eder ve onun yeryüzündeki kılıcı rolündedir. Psikozun sistemi ise forclusion, men etme, hsaptan düşme ,dışta bırakma düzeneğidir. Babanın İsmi men edilmiştir ve obje kaybedilmemiştir. Men edilmiş olan bu gösteren gerçeklikte geri döner. Yeniden Shreber örneğinde olduğu üzere düşlemsel olarak sahnelenmesi gereken ödipal dramaya ilişkin özne ve Öteki ortasındaki bağ gerçeklikte cereyan ediyor. Lacan’ın “psikozların tedavisine imkan oluşturabilecek bir kaç öncü soru” makalesinde örnek verdiği hadiseye göz atalım. Hastanede gerçekleşen bu görüşmede hasta Lacan’a koridorda hafif pahalara sahip komşusunun kocasının kendisine hakaret ettiğini söylüyor. Fakat adamın ettiği hakareti söyleyemiyor. Hasta bu diyalogta hakaretten öncemi yoksa sonra mı olduğu anlaşılamayacak biçimde kendi kurduğu cümleyi söylüyor: Kasaptan geliyorum. Lacan da bu görüşmede bunun bir kusur olduğunu bize iletmekle birlikte hastaya iddiada bulunduğu şeyi söylüyor: Domuz. Hasta bundan pek şad kalıyor. Lacan’ın anlamasını istediği şey tam da buydu. Görüşmenin devamında Lacan hastaya “Kasaptan geliyorum” diyor. Hasta da ona “Dişi domuz” diyor. Hastanın halüsinasyonundaki diyaog Lacan tarafından tespit ediliyor. Lakin Lacan burada kusur yaptığını değerli olanın bu olmadığını söylüyor. Değerli olan neden ötekinin anlamasını beklediğidir. Psikoz kliniğinde kritik olan zati Öteki tarafından imha edilmekle tehdit edilen özneye daha fazla alan açmak gerektiğidir. Lacan psikotik için şunu söyler: O her şeyden evvel özgürdür. Zira isteğinin nedeni olması için Ötekine gereksinimi yoktur. Onun a objesi cebindedir.” Objesini Ötekinin tarafına geçirmiş olan nevrotiğin kliniğindeyse eksen Ötekinin dileğidir. “Tek bildiğimiz, tahlil tarihindeki ya da her analistin yatırdığı isteğin tarihcesindeki dalgalanmaların elverdiği olcude, ufak tefek şeylerle oynayarak — şu kucucuk ayrıntıyı değiştirerek, şu tamamlayıcı müşahedesi yaparak, şu rastlantısal ekleme ya da inceltmeyi getirerek— her analistin dilek seviyesinde mevcudiyetini niteleyebildiğimizdir.” Her ne yaparsa yapsın istek seviyesinde bir mevcudiyetinin olması gerekir.