İnsanlar hayatları boyunca kaçınılmaz bir halde sorunlarla karşılaşmaktadırlar; hayatları birinci bakışta çok nizamlı ve sabit bir yolda ilerliyor üzere görünse de özünde çelişkili ve karmaşık süreçler içerir. Kimi vakit rastgele bir sorunları olmamasına karşın seçimlerde bulunmaları ve kararlar vermeleri gerekmektedir. Diğer bir sözle, bireyin hayatı boyunca karşılaştığı değişimler bireyin oluşturduğu dengeyi bozabilmektedir Birey, yaşadığı olaylar karşısında yansılarını; ruh halleri ve hisleri ile ortaya koymaktadır (Diener, 2000, s. 34). Bu süreçler, birçok yapıdan oluşmakta ve bu yapıların birbirleriyle bağlarından ortaya çıkmakta olup bireyin davranışlarını ve hislerini da etkilemektedirler (Cohen, 2011).
18-25 yaşlarını kapsayan periyot, ergenlikten yetişkinliğe geçiş devri olarak isimlendirilmektedir (Koç, 2018). Üniversiteye geçiş “Yetişkinliğe geçiş” sürecinin en değerli dönemlerindendir. Bu devir, bir geçiş süreci olarak muhakkak sıkıntılar barındırmakta ve kişi, toplumsal olgunluk için kimlik kazanma ve çocukluk çağındaki çekirdek toplum pahalarını geniş toplum bedelleriyle uzlaştırıp onlara ahenk sağlamak durumundadır (Özgüven, 1992). Bireyin üniversite hayatı; bireyler ortası münasebetlerini ağır bir formda geliştirdikleri, farklı kültürlerden gelen beşerlerle irtibat halinde oldukları ve başarma gayesi edinmeleri üzere olumlu nitelikleri barındırmanın yanında; kişinin vakitle değişim geçirdiği ve bundan ötürü gerilim, depresyon ve dert üzere olumsuz nitelikteki durumların da meydana gelebildiği bir süreç olarak karşımıza çıkmaktadır. Dünya Sıhhat Örgütü, ülkü ruh sıhhatinin özelliklerini şu halde belirlemektedir: Kişinin kendisi ve öteki beşerlerle ahenk ve istikrar içinde olması ve bu ahenkte katılıktan uzak bir değişkenliğin ve esnekliğin olması, başkaları ile sağlıklı münasebet kurması, tesirli öz-algı, öz-kabul ve gerçekçi öz-değerlendirmeye sahip olması, üretkenlik ve ömürden haz duyması, esnek olma ve alternatif planlara sahip olması, ruhsal olarak sağlam olması (Dünya Sıhhat Örgütü, 2022). Keyes (2005), ruh sıhhatini; bireylerin yüksek seviyede duygusal, ruhsal ve toplumsal yeterli oluşları ile birlikte psikopatolojik durumlarının olmaması olarak açıklamaktadır. Lakin ruh sıhhatini, hastalığın olmama durumundan fazla; şahsî ve toplumsal omurdaki olumlu fonksiyonellik olarak belirtmektedir. Türkiye’de yükseköğretim öğrencilerinin ruhsal sorunlarında; kimlik, aile ve beşerlerle bağlarının rol oynadığını söyleyen İmamoğlu, Gültekin ve Yasak’a (1993) nazaran öğrenciler, ahenk sorunları ile karşılaşmaktadırlar. Kelam konusu durumdaki gençleri odak edinen araştırmacılar bu sebeple; onların niteliklerine, mevcut kaidelere, muhtaçlık ve sorunlarına hassasiyet göstermeleri konusunda teşvik edilmektedirler (Yeşilyaprak, 1985).
Bu yetişkinliğe geçiş ve bağımsızlığı oluşturma süreci dert ve gerilim yaratsa da bu türlü durumlarda mevcut bilişsel yapıları yenilemek, yeni planlar kurmak, farklı alternatifleri görebilmek ve onların içinden duruma en uygun olanı seçip harekete geçmek; başka bir değişle ahenk sağlayabilmek, hayat istikrarını korumak ismine en kıymetli becerilerden biridir. Ahenk sağlayabilmenin en kıymetli yollarından bir oburu ise esnekliktir. Lakin bu tipten bir esnekliğe sahip olmak için bireylerin birinci olarak bilişsel esnekliği sağlamaları gerekir (Martin ve Rubin, 1995, s.623). Bilişsel olarak esnek yapıya sahip beşerler; yeni bağlantı yolları denemeye, alışılmadık durumlarla başa çıkmaya ve davranışlarını bağlamsal gereksinimlerini karşılayacak halde düzenlemeye muktedirdirler(Martin ve Anderson, 1998, s.2). Miller ve Cohen (2001), çocuklar gelişim gösterdikçe, hareketlerini gözlemlemeleri ve gerekirse onları düzenlemeleri konusunda kendilerine yardımcı olmaları için etraftan edindikleri çeşitli bilgileri yorumlamayı öğrenirler. “Bilişsel esneklik” yahut “Yönetme kontrolü” (executive control) olarak isimlendirilen davranışın bu istikameti; algı, hafıza ve aksiyondan sorumlu olan işleme sürecinin seçimi, programlanması ve uyumu ile ilgili fonksiyonlara atıfta bulunur (Akt. Crone ve ark., 2004).
Bu devirde karşılaşılan gerilime sebep olan durumlarda değer kazanan öteki kavramlar ise öğrencilerin güzel oluşları ve ömür doyumlarıdır. Ryan ve Deci (2001), yeterli oluşu “Öznel âlâ oluş” ve “Psikolojik güzel oluş” olarak ayırmaktadır. Her iki yaklaşım da âlâ oluşu değerlendirse de düzgün olmanın farklı istikametlerini açıklamaktalar. “Öznel güzel oluş”, mutluluğun arayışında karşımıza çıkan bir kavramdır ve bilişsel bileşeni olan ömür doyumu, hayat memnuniyeti ile ilgili genel bir bilişsel yargıdır (Diener, 1984). Buna nazaran, gençler ortasında hayat doyumunun ne düzeyde olduğunun ve nasıl algılandığının belirlenmesinin ve elde edilen sonuçlardan alternatif tahlillere ulaşılmasının alanyazına kıymetli katkılar sağlayacağına inanılmaktadır. Çünkü doyum tecrübesi; öz itimadı, iyimserliği ve öz yeterliliği artırır ve diğerleriyle alakada daha olumlu bir tutum sergilemeye yardımcı olur. Ayrıyeten, zorluklarla tesirli bir biçimde başa çıkmayı, özgünlüğü ve esnekliği beraberinde getirir (Frisch, 2006). “Psikolojik düzgün oluş” ise kişinin potansiyelini en fonksiyonel seviyeye çıkarma gayreti olarak açıklanmıştır. Örneğin; manalı amaçlara ulaşabilme, ferdî olarak gelişme ve diğerleriyle kaliteli bağlar kurabilme olarak söylenebilir (Keyes ve ark., 2002). Öğrenciler, şartların değiştiği üniversite periyodunda işlevlerini ve kapasitelerini en fonksiyonel seviyeye çıkarma gereksinimi duymaktadırlar. Ayrıyeten, etraflarını yapılandırmada ve aşikâr bir mana çerçevesinde hareket edebilmelerinde yetenekleri ile ilgili farkındalıklarının artması bu süreç için kaçınılmaz bir gerçek olarak öne çıkmaktadır. Bireylerin ruhsal düzgün oluşları; ömürden aldıkları hazzın hayat doyumuna tesir etmesi, sağlıklı ve daha uzun yaşama, daha fonksiyonel toplumsal münasebetlere sahip olma, iş hayatında ve iş performansında muvaffakiyetin Üniversite Öğrencilerinin Ruhsal Yeterli Oluş ve Hayat Doyumlarının Yordayıcısı Olarak Bilişsel Esnekliğin Rolü 67 artması ve gelir seviyesinde artış üzere etkenler açısından da göz önüne alınabilir. Doğal olarak bireylerin en değerli hayat dilimi olan üniversite çağında ruhsal uygun oluş ve hayat doyumunu sağlayabilmek, sahip olunabilecek en kıymetli özelliklerdir.
Psikolojik müşavere alanında bireylere yardımın en temel maksatlarından birisi de kişinin ruhsal olarak sağlıklı olmasına ve hayattan tatmin sağlamasına yardım etmektir. Böylece, bilişsel esneklik seviyesinin yüksek olması; bireyin ruhsal açıdan âlâ olmasını ve daha fazla hayat tatminine sahip olmasını sağlamaktadır. Bu bağlamda, kelam konusu araştırmanın sorunu; ömrün en kıymetli devirlerinden olan üniversite periyodundaki gençlerin ruhsal uygun oluş ve ömür doyum seviyelerinin bilişsel esneklik seviyeleri ile olan bağlantısını belirlemektedir.
Bu araştırma sonucunda, bilişsel esnekliğin ruhsal güzel oluş ve ömür doyumu ile olan ilgisi ortaya koyularak literatüre bir katkıda bulunulmuş olunacağı ve başka çalışmalara da ışık tutulacağı düşünülmektedir. Bilişsel esnekliği, ruhsal âlâ oluşu ve ömür doyumunu ferdî faktörler de etkilemektedir (Asıcı ve İkiz, 2015; İmiroğlu ve ark., 2021; Kömür, 2019). Bu sebepten ötürü, bu araştırma üniversite öğrencilerinin; bilişsel esneklik seviyelerini, ruhsal uygun oluş hallerini ve ömür doyum düzeylerini onların demografik bilgilerine nazaran de inceleyip kıymetli ayrıntılar sunmaktadır.
Bu araştırmanın sonuçlarının; üniversite öğrencilerine yönelik ruhsal danışmanlık ve rehberlik, ruhsal takviye ve toplum ruh sıhhati çalışmaları, bireylerde olumlu niteliklerin geliştirilmesi için yapılmakta olan küme yahut birey ile ruhsal müracaat ve psiko-eğitim programları ve üniversite öğrencileri ismine hazırlanan aktivite ve eğitimlere de katkı sağlayacağına inanılmaktadır. Ayrıyeten, ruhsal yardım alanının en temel maksatlarından birisi; bireyin ruhsal yeterli oluş ve hayat doyumunu artırmaktır. Bu sebepten ötürü, bu araştırmadan elde edilen sonuçların; ruhsal danışmanlara ve bütün ruh sıhhati alanında çalışan uzmanlara; ruhsal uygun olma ve hayat doyumu konusunda, danışanların bilişsel esneklik hünerleri üzerinde ağırlaşmaları için fikir sağlayacağına inanılmaktadır.
Amaç Bu araştırmanın temel gayesi; üniversite öğrencilerinin bilişsel esneklik seviyelerinin, ruhsal güzel oluşları ile hayat doyumları ortasındaki ilgiyi incelemektir. Bu doğrultuda aşağıdaki sorulara karşılık aranmıştır: 1. Üniversite öğrencilerinin bilişsel esneklik seviyeleri ruhsal güzel oluşlarını yordamakta mıdır? 2. Üniversite öğrencilerinin bilişsel esneklik seviyeleri hayat doyumlarını yordamakta mıdır? 3. Üniversite öğrencilerinin bilişsel esneklik seviyeleri, ruhsal yeterli oluşları ve ömür doyumları cinsiyete nazaran farklılaşmakta mıdır? 4. Üniversite öğrencilerinin bilişsel esneklik seviyeleri, ruhsal yeterli oluşları ve ömür doyumları yaşa nazaran farklılaşmakta mıdır? 5. Üniversite öğrencilerinin bilişsel esneklik seviyeleri, ruhsal düzgün oluşları ve ömür doyumları anne ve baba eğitim düzeylerine nazaran farklılaşmakta mıdır? 6. Üniversite öğrencilerinin bilişsel esneklik seviyeleri, ruhsal yeterli oluşları ve ömür doyumları yaşadıkları yere nazaran farklılaşmakta mıdır? 7. Üniversite öğrencilerinin bilişsel esneklik seviyeleri, ruhsal güzel oluşları ve ömür doyumları ruhsal takviye alıp almamalarına nazaran farklılaşmakta mıdır? FORMÜL Bu çalışma, üniversite öğrencilerinin bilişsel esneklik seviyeleri ile ruhsal yeterli olma ve hayat doyumları ortasındaki bağlantıyı ve bu değişkenlerin demografik değişkenlere nazaran farklılık gösterip göstermediğinin incelendiği nicel bir araştırma olup ilişkisel modelinde bir çalışmadır. İlişkisel model, iki yahut daha fazla sayıdaki değişkenin, üzerlerinde rastgele değişiklik ya da müdahale olmadan araştıran ve değişkenler ortasında nedensonuç bağı verilmeyen bir araştırma desenidir. Bu desende iki değişkenin birlikte değişip değişmediği hakkındaki bilgiler ya da iki yahut daha fazla küme ortasında bir münasebetin olup olmadığı incelenmektedir (Fraenkel ve ark., 2012). Araştırmanın yordayan değişken bilişsel esneklik seviyesi ve yordanan değişkenler ise; ruhsal âlâ oluş ve ömür doyumu olarak belirlenmiştir. Çalışma Kümesi Çalışma kümesi Eskişehir Osmangazi Üniversitesi ve Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi eğitim fakültesinde eğitim gören 328 öğrencilerinden oluşmaktadır. İştirakçiler, mümkünlük temelli olmayan örnekleme formüllerinden uygun örnekleme yahut kolay ulaşılabilir örnekleme (convenience sampling) yolu ile Adnan Menderes Üniversitesi Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Mecmuası, 13(1), 65-81 68 seçilmiştir. Uygun örnekleme formülünde; istekli, müsait, ulaşılabilir mümkünlüğü yüksek bireylerden oluşur (Fraenkel ve ark., 2012). Bu çalışmada tüm üniversite öğrencilerine ulaşmak neredeyse mümkün olmadığından müsait ve erişilebilir bireyleri seçme imkânı veren uygun yahut kolayda örnekleme prosedürü seçilmiştir. Araştırma kümesi ile ilgili betimsel istatistik değerlendirmeler Tablo 1’de sunulmuştur. Tablo 1. Çalışma Kümesine İlişkin Demografik Bilgiler Değişkenler n % Cinsiyet Erkek Bayan 92 236 28 72 Yaş 18 ve 19 20 21 22 23 ve 24 üstü 25 78 89 75 61 7,6 23,8 27,1 22,9 18,6 Anne Eğitim Durumu Ortaokul mezunu ve altı Lise mezunu Üniversite mezunu 230 70 28 70,1 21,3 8,5 Baba Eğitim Durumu Ortaokul mezunu ve altı Lise mezunu Üniversite mezunu 155 104 69 47,3 31,7 21,0 Yaşadıkları yer Konut Yurt Ailemle birlikte Öbür 142 146 27 13 42,9 44,9 8,3 3,9 Hiç ruhsal yardım aldınız mı? Evet Hayır 80 247 24,4 75,3 Toplam 328 100
Veri Toplama Araçları Bu araştırma için datalar, cihan ve örneklem için seçilmiş öğrencilerden araştırmacılar tarafından direkt elde edilmiştir. Araştırmada kullanılan datalar; “Kişisel Bilgi Formu”, “Bilişsel Esneklik Envanteri”, “Psikolojik Yeterli Oluş Ölçeği” ve “Yaşam Doyumu Ölçeği” ile elde edilmiştir. Kelam konusu data toplama araçlarıyla ilgili temel bilgiler aşağıda belirtilmiştir.
Kişisel Bilgi Formu Araştırma maksadı doğrultusunda ve araştırmacılar tarafından hazırlanan Ferdî Bilgi Formu ile öğrencilerin demografik bilgileri elde edilmiştir. Formda; öğrencilerin cinsiyetini, yaşını, anne ve babanın eğitim durumunu ve hâlihazırda yaşadıkları yeri belirlemeye yönelik sözler bulunmaktadır.
Bilişsel Esneklik Envanteri
Bilişsel Esneklik Envanteri (BEE) (Cognitive Flexibility Inventory), Dennis ve Wal (2010) tarafından geliştirilmiştir. Sapmaz ve Doğan (2013) tarafından ölçeğin Türkçe uyarlaması ve geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır. Ölçek 20 unsurluk, öz bildirim çeşidinden, 5’li likert tipinde her unsur 1 (Hiç uygun değil) ve 5 (Tamamen Uygun) ortasında derecelendirilmiş olup iki faktörlü bir ölçektir. Ölçek “Alternatifler” ve “Kontrol” alt boyutlarından oluşmaktadır. Boyutlardan “Alternatifler” boyutu insan davranışlarının ve hayat boyunca karşılaşılan durumlara karşı farklı alternatif açıklamalar ve tahlillerin mevcut olduğuna yönelik hususlardan oluşmaktadır. Bu alt boyut 13 husustan oluşmaktadır. “Kontrol” boyutu güç vaziyetlerin denetiminin sağlanabileceğine dair anlatımlardan meydana gelmektedir ve 7 husustan oluşmaktadır (Dennis ve Wal, 2010). Bilişsel esneklik envanterinin Cronbach alfa güvenirlik katsayısı ölçeğin; bütünü için .90, “Alternatifler” alt boyutu için .90 ve “Kontrol” alt ölçeği için .84 olarak hesaplanmıştır. Bu araştırmada Bilişsel Esneklik Envanterinin Cronbach alfa güvenirlik katsayısı; ölçeğin bütünü için .88, “Alternatifler” alt ölçeği için .87 ve “Kontrol” alt ölçeği için .81 olarak hesaplanmıştır. Ölçeğin 2, 4, 7, 9, 11, 17 unsurları karşıt hususlar olup tersten kodlanmaktadır. Ölçekten üç farklı puan elde edilebilir: “Bilişsel esneklik” ölçek geneli puanı, “Alternatifler” boyutu puanı ve “Kontrol” boyutu puanı (Sapmaz ve Doğan, 2013).
Psikolojik Uygun Oluş Ölçeği Diener ve arkadaşları (Diener ve ark., 2009; Diener ve ark., 2010) tarafından geliştirilmiş olan Ruhsal Güzel Oluş Ölçeğinin geçerlik ve güvenirlik çalışması ve Türkçe uyarlaması Telef (2013) tarafından yapılmıştır. 8 husustan oluşan çok çeşitli bir ölçek olup 4 hafta vakit diliminde yaşanılan hisler ve tecrübeleri içerir. Bu ölçekte karşıt husus bulunmamaktadır. Ölçek 7’li karşılık sistemine sahiptir. Bütün unsurlar olumlu bir biçimde söz edilmektedir. Hususlar katiyen katılmıyorum (1) ile katiyen katılıyorum (7) ortasında derecelendirilmiş cevaplama sistemine sahiptir. Ölçekten toplanan puanlar en düşük 8 ile en yüksek 56 puan ortasında elde edilmektedir ve tüm unsurlardan toplam puan hesaplanmaktadır (Hefferon ve Boniwell, 2011). Ruhsal Güzel Oluş ölçeğinin başka ruhsal âlâ oluş ölçekleriyle büyük oranda ilgisinin varlığını öne süren Diener ve arkadaşları (2009-2010), bu ölçeğin nispeten daha kısa olduğunu belirtmişlerdir (Diener ve ark., 2009; Diener ve ark., 2010). Geçerlik çalışmasında, açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör tahlili ve emsal ölçek geçerliği metotları kullanılmıştır. Açımlayıcı faktör tahlilden elde edilen sonuç toplam varyansın %42’sini açıklayan tek faktörlü bir yapı sunmuştur. Doğrulayıcı faktör tahlili sonucunda ahenk indeksleri kabul edilir seviyede olduğu belirlenmiştir. Ruhsal Uygun Oluş Ölçekleri ve Gereksinim Doyumu Ölçeği misal ölçek geçerliği tahlili için kullanılmıştır. Ruhsal Âlâ Oluş ile Ruhsal Yeterli Oluş Ölçekleri ve Gereksinim Doyumu Ölçeği ortasında müspet tarafta manalı bağlar bulunmuştur. Ruhsal düzgün oluş ölçeğinin güvenilirlik Cronbach alfa iç tutarlılık katsayısı 0.80’dir. Ölçeğin test- tekrar test güvenirliği ise 0.86 ve ölçeğin unsurları kâfi seviyede ayırt edici özelliğe sahip olduğu saptanmıştır (Telef, 2013). Bu araştırmada Ruhsal Düzgün Oluş ölçeğin Cronbach Alpha iç fiyatlık kat sayısı .78 olarak hesaplanmıştır.
Yaşam Doyumu Ölçeği Hayat Doyumu Ölçeği Diener ve ark. (1985) tarafından öznel âlâ oluşun bilişsel ve yargısal boyutu olan hayat doyumunu kıymetlendirmek ismine geliştirilmiştir. Dağlı ve Baysal (2016) tarafından Türkçe’ye uyarlanıp geçerlik ve güvenirliği tespit edilmiştir. Ölçeğin özgün formu tek boyutlu, 5 husus ve likert tipinde 7’li derecelendirmeden oluşan bir ölçektir. Bu ölçekte aksi husus bulunmamaktadır. Her bir unsur 1 (Kesinlikle Katılmıyorum) ve 7 (Tamamen Katılıyorum) ortasında derecelendirilmiş cevaplama sistemine sahiptir. Dağlı ve Baysal (2016) ölçeğin Türkçe’ye uyarlama çalışmasında, 7’li likert tipindeki bu ölçeği öğretmenlere uyguladıklarında, iştirakçiler seçeneklerin birbirine çok yakın buldukları nedeniyle ölçeğin 7’li likert tipi derecelendirme sistemini Türk kültürüne uygun olmadığını öne sürdüler. Hasebiyle Türk kültürüne uygun olacak biçimde 5’li likert tipi cevaplama sistemine değiştirilmiştir. Bu 5’li basamaklı yanıt sistemi tekrar Türkçe’ye uyarlanmıştır. Bu sistemde ölçekteki tabirler 1 (Hiç katılmıyorum) ve 5 (Tamamen katılıyorum) ortasında puanlanmıştır (Dağlı ve Baysal, 2019). Ölçeğin Cronbach Alpha iç fiyatlık kat sayısı .88 ve test- tekrar test güvenirliği ise .97 olarak saptanmıştır. Bu araştırmada Hayat Doyumu ölçeğin Cronbach Alpha iç fiyatlık kat sayısı .84 olarak hesaplanmıştır.
Verilerin Toplanması ve Tahlili Bilgiler, 2019-2020 eğitim- öğretim yılında Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi ve Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, eğitim fakültesine devam etmekte olan öğrencilerden, araştırmacıların kendisi tarafından toplanmıştır. Ölçekler, Etik şura müsaadesi ve araştırma müsaadesi alındıktan sonra öğrencilere uygun olan saatte ve derste; dersin öğretim üyesinin de müsaadesi alınarak toplu olarak istekli olan öğrencilere uygulanmıştır. Ölçekler uygulanmadan evvel İstekli İştirak Formu öğrencilere dağıtılmıştır. Ölçeğin uygulaması sırasında öğrencilere ölçekler hakkında bilgi verilmiştir. Uygulama yaklaşık 20-25 dakika sürmüştür.
Verilerin çözümlenmeye hazırlanması ismine Bilişsel esneklik ölçeğine ilişkin aksi hususları SPSS programında tanımlanmış ve terslemesine puanlanmıştır. Bilgilerin olağan dağılım gösterip göstermediğine ait Kolmogorov-Smirnov olağanlık katsayıları, çarpıklık-basıklık kıymetleri ve histogramlar temel alınmıştır. Olağanlık katsayıları incelendiğinde, kelam konusu kıymetlerin manalı çıkması bilgilerin olağan dağılmadığını belirtmesine karşın çarpıklık-basıklık puanlarının ±1.0 pahaları ortasında olduğu tespit edilmiştir. Basıklık ve çarpıklık bedellerinin -2 ve +2 aralığında olduğunda olağanlık sağlandığı belirtilmiştir (George ve Mallery, 2019; Hair ve ark., 2013; Tabachnick ve Fidell, 2009). Bu formda dataların olağan dağıldığına kanaat getirilmiştir. Değişkenler ortası bağlantıları saptamak maksadıyla ve korelasyon yetersizliği meselelerinin olup olmadığını belirlemek ismine korelasyon tahlili yapılmıştır ve bilgiler tahlil basamağına girmeden evvel gereken ön şartlar yerine getirilmiştir. Tüm değişkenlerin olağanlık testi Tablo 2’de sunulmuştur.
Tablo 2. Olağan Dağılım ile İlgili Tahliller Değişkenler Çarpıklık Basıklık Bilişsel Esneklik -0,19 0,48 Alternatifler -0,17 0,51 Denetim -0,24 0,67 Ruhsal Düzgün Oluş -0,68 0,75 Hayat Doyumu -0,13 0,76 Tablo 2 incelendiğinde, çarpıklık-basıklık bedellerin -1 ile +1 ortasında olduğu tespit edilmiştir. Bu puanları baz alarak dataların olağan dağılım sağladığına karar verilmiştir. Daha sonra dağılımın olağanlık durumuna nazaran; Pearson Çarpım Moment Korelasyon Katsayısı Testi, Bağımsız küme t-testi, Tek Taraflı Varyans Tahlili (ANOVA) ve Kruskal Wallis H testi kullanılarak bilgiler çözümlenmiştir. Tahlillerden elde edilen sonuçların yorumlanmasında 0,05 anlamlılık seviyesi ölçüt alınmıştır. Üniversite öğrencilerinin bilişsel esneklik seviyeleri ruhsal güzel oluş ve ömür doyumlarını yordama gücüne sahip olup olmadığını incelemek ismine iki farklı kolay regresyon tahlili yürütülmüştür. Tabachnick ve Fidell (2001), regresyon tahlili için ön şart olarak bağımlı ve bağımsız değişkenlerin ortasında doğrusal münasebetin gerekliliğini açıklar. Değişkenlerin ilgileri korelasyon tahlili ile incelenmiştir.
Etik Şura Müsaade Bilgileri Araştırmanın Etik Kurulu müsaadesi alınmıştır. İştirakçilere İstekli İştirak Formu sunulmuştur ve istekli olan öğrencilerden bilgiler toplanmıştır. Bu araştırma, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Toplumsal ve Beşerî Bilimler Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Şurasının 08/05/2019 tarihli 2019/09/04 sayılı kararı ile alınan müsaadeyle yürütülmüştür.
BULGULAR ve YORUM Bu kısımda araştırmanın temel emeli ve alt gayeleriyle ilgili bulgulara yer verilmiştir. Araştırmanın temel gayesi üniversite öğrencilerinin bilişsel esneklik seviyelerinin ruhsal yeterli oluş ve ömür doyumlarını yordayıp yordamadığı halinde belirlenmiştir. Alt emeller ise bilişsel esneklik, ruhsal uygun oluş ve hayat doyumu değişkenlerinin öğrencilerin demografik bilgilerine nazaran farklılaşıp farklılaşmadığı halinde sunulmuştur. Değişkenlere ilişkin betimsel istatistikler Tablo 3’te açıklanmıştır.
Tablo 3. Bilişsel Esneklik Ruhsal Düzgün oluş ve Hayat Doyumu Ölçekleri ve Alt Boyutlarına İlişkin Betimsel Tahlil Sonuçları Değişkenler n X ss En az En çok Bilişsel Esneklik 328 3,84 0,48 2,45 5 Alternatifler 328 4,06 0,51 2,62 5 Denetim 328 3,44 0,67 1,29 5 Ruhsal Uygun Oluş 328 5,42 0,75 3,25 7 Hayat Doyumu 328 3,14 0,76 1 5 Tablo 3’e nazaran, alternatifler (X̄= 4.06) ve denetim (X̄= 3.44) boyutlarına ilişkin ortalama puanları kıyaslandığında alternatifler boyutun ortalama puanının daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Görüldüğü üzere, ömür doyumu (X̄= 3.14) değişkeninden alınan ortalama puanın öteki değişkenlere nazaran düşük olduğu saptanmıştır. Bunun yanında, araştırma iştirakçilerinin ruhsal uygun oluş ortalama puanı (X̄= 5.42) bilişsel esneklik (X̄= 3.84) ve ömür doyumu ortalama puanlarına nazaran daha yüksek olduğu görülmektedir.
Birinci Temel Gayeye Ait Bulgular ve Yorumlar Bu Araştırmanın birinci ana hedefi, üniversite öğrencilerin ruhsal güzel oluşlarını, bilişsel esneklik seviyelerinin yordayıp yordamadığını incelemektir. Buna nazaran, üniversite öğrencilerinin bilişsel esneklik seviyeleri; onların ruhsal uygun oluşlarını yordayıp yordamadığını tahlil etmek hedefiyle kolay regresyon tahlili yapılmıştır. Tahlil sonuçları Tablo 5’te sunulmuştur. Kolay regresyon tahlilinden evvel ön şartını sağlayıp sağlanmadığını test etmek için değişkenler ortasındaki korelasyon tahlili yapılmıştır. Yapılan araştırmada, araştırma grubunun bilişsel esneklik, alternatifler, denetim, ruhsal yeterli oluş ve ömür doyumu ölçeklerinden almış oldukları ortalama puanları ortasındaki korelasyon incelenmiş ve sonuçları Tablo 4’te verilmiştir.
Tablo 4. Değişkenler Ortasında Korelasyon Tahlil Sonuçlar Değişkenler Bilişsel Esneklik Alternatifler Denetim Ruhsal Uygun Oluş Ömür Doyumu Bilişsel Esneklik 1 Alternatifler 0,89** 1 Denetim 0,77** 0,41** 1 Ruhsal Yeterli Oluş 0,39** 0,33** 0,33** 1 Ömür Doyumu 0,35** 0,30** 0,29** 0,64** 1 Not. ** Korelasyon 0,01 seviyesinde manalıdır (2 yönlü).
Tablo 4’te yapılan Pearson Çarpım Moment Korelasyon Katsayısı tahlili sonuçlarına bakıldığında bütün değişkenler ortasında manalı ve müspet tarafta alakanın olduğu bulunmuştur. Buna nazaran, üniversite öğrencilerinin bilişsel esnekliği ve alternatifler boyutu (r=0,89, p
