İnsanların karmaşık varlıklar olduğunu ve hiç kimsenin her vakit kusursuz davranmadığını unutmamak kıymetlidir. Lakin, bir ilgide ziyan verici davranış kalıpları daima olarak tekrarlanıyorsa, bu toksik dinamiklerin artık ele alınması gerektiğinin bir işaretidir. Hepimiz her vakit %100 performans gösteremeyiz; ancak bir diğerinin uygunluğunu daima olarak önemsememek kabul edilebilir değildir. Bu nedenle, birinin bize duygusal açıdan ziyan verdiği durumlarda kendimize karşı dürüst olmamız çok değerlidir.

Örneğin, bir alakada daima olarak küçümsenmek ve bedelsiz hissettirilmek toksikliğin bir göstergesidir. Bu toksiklik; aile üyeleri, arkadaşlar, romantik partnerler yahut iş arkadaşlarıyla olan rastgele bir ilgide ortaya çıkabilir. Sinemalar ve toplumsal medya birçok vakit toksik davranışları olağanlaştırdığı için, bu çeşit davranışlara bilinçsizce katlanabilir ve hatta bunları sürdürebiliriz.

Toksikliğe örnek olarak manipülasyon, gaslighting (gerçeklik çarpıtma), çok tenkit ve hürmet eksikliği gösterilebilir. Manipülasyon, birini istemediği şeyleri yapmaya zorlamak, endişe ve yıldırma yoluyla kendi isteğinize nazaran yönlendirmeye çalışmaktır. Gaslighting ise kişi kendini savunmaya çalıştığında karşı tarafın söylediklerini inkâr etmesi ve geçersiz kılmasıdır. Çok tenkit ve hürmet eksikliği de birlikte görülür ve bireye daima bir şeyleri yanlış yaptığı ve bedel görmediği hissini verebilir.

Bu noktada, sıklıkla birlikte görülseler de toksik davranış ile istismar (suistimal) ortasındaki farkı belirtmek gerekir. Healthline isimli yayında yer alan “Are You in a Toxic Relationship? Signs and How to Cope” (Toksik Bir Münasebet İçinde misiniz? İşaretler ve Başa Çıkma Yolları) başlıklı makaleye nazaran, toksik davranış her münasebette görülebilir; lakin istismarın işaretleri, bir kişinin öbür biri üzerinde güç sahibi olma ve davranışlarını denetim etme isteğini içerir. Bu denetleyici davranışlar, fizikî ve duygusal şiddet üzere hareketlerle toksikliği bir üst düzeye taşıyabilir ve karşı tarafın öz kıymet algısını zedeleyebilir (ve daha birçok olumsuz tesire yol açabilir).

Nasıl Hudut Koyarız?

Mükemmel bir dünyada, toksik dinamiklerle baş etmek zorunda kalmazdık. Fakat kimi insanlardan ve durumlardan uzak durmak epey sıkıntı olabilir. Bu nedenle, sıhhatsiz etkileşimlerle başa çıkarken biriyle hudut koymayı öğrenmek çok kıymetlidir.

Sınır koymak, açık bağlantı kurmayı ve kendini savunmayı içerir; bu ise söylemesi kolay lakin yapması sıkıntı olabilen bir maharettir. Bilhassa biri sonlarınızı daima ihlal ediyorsa, belli durumlara maruz kalmayı sınırlamak ve “hayır” demek çok değerlidir.

Düşüncelerinizi ve hislerinizi yapan bir halde söz etmeyi öğrenmek, bilhassa bir bağlantının başlangıcında — gelecekteki etkileşimlerin temelini atarken — hayli yararlı olabilir. Bununla birlikte, bu maharetler bağın her etabında, bilhassa de toksik dinamiklerin yönetilmesinin zorlaştığı vakitlerde epeyce pahalıdır.

Duygusal Düzenleme Yöntemleri

Manipüle edildiğinizde yahut gerçeklik çarpıtmasına (gaslighting) maruz kaldığınızda, bilhassa karşı tarafla yakın temas hâlindeyseniz ve duygusal olarak o şahsa bağlıysanız, bu durum epey baş karıştırıcı ve duygusal açıdan yıpratıcı olabilir. Duygusal olarak biraz uzaklaşmak yardımcı olabilir; lakin kendinizi geri çekmek de zorlayıcı hissettirebilir.

Böyle durumlarda, gereksinim duyarsanız dayanak aramanız ve öz bakım (self-care) uygulamanız çok değerlidir. Öz bakım; nefes idmanları, farkındalık (mindfulness) çalışmaları ve duygusal ilkyardım üzere ağır hisleri yönetmeye yardımcı teknikleri öğrenmeyi içerebilir. Pek çok farklı sistem mevcut olsa da kâfi başa çıkma maharetlerine sahip olduğunuzdan emin olmak ve bunları inançlı bir ortamda uygulamaya koyabilmek için eğitimli bir ruh sıhhati uzmanıyla çalışmak hayli değerlidir.

Uzaklaşman Gerektiğini Bilmek

Bir kişinin sizi makûs davranışlara maruz bırakmasının birçok nedeni olabilir. Hayatları boyunca misal biçimde muamele görmüş şahıslar, daha uygununu bilmeyebilirler. Ayrıyeten, çocukluk devirlerinde yaşadıkları yıpratıcı ilgiler, mevcut alakalarını de olumsuz etkileyebilir.

Anlayış ve şefkat, bir ilgiyi onarmak için bir başlangıç noktası olabilir; fakat bu, olumsuz davranışları mazur göstermez. Ayrıyeten bazen her iki tarafın da farklı hallerde toksik bir ortam yarattığını fark etmek gerekir. Diğerinin davranışlarını değiştiremezsiniz, ama kendi reaksiyonlarınızı değiştirebilirsiniz. Bu da bağlantıda yeni ve daha sağlıklı dinamiklerin oluşmasına katkı sağlayabilir. Hasebiyle, toksik münasebetleri onarmak mümkün olsa da her iki tarafın da daha yapan ilgi kalıpları kurmaya istekli olması gerekir.

Bununla birlikte, birtakım ilgilerin artık onarılamayacağını ve ne kadar güç olsa da uzaklaşma vaktinin geldiğini bilmek de çok kıymetlidir. Bu durumda, bilhassa birebir meskeni paylaşıyorsanız yahut toksik işyeri davranışlarından kaçınmak için istifa etmeniz gerekiyorsa, dayanak almak ve bir çıkış planı oluşturmak çok değerlidir. Karşı taraftan suçluluk duygusu yaratma yahut manipülasyon gelebilir; lakin şahsî gelişiminiz için ileriye adım atabilmek ismine, ayrılma nedenleriniz konusunda kararlı olmanız kritik değer taşır.

Toksik Alakadan Sonra Güzelleşme Yöntemleri

Herhangi bir ilgiyi bitirmek gerilimli olabilir ve şayet toksik bir bağlantı yaşamışsan, kendini yine inşa etmek ve baştan başlamak son derece yıpratıcı hissettirebilir. Bu durumda, bir ruhsal danışmandan yahut eğitimli bir ruh sıhhati uzmanından yardım almak çok değerlidir.

Ancak, özsaygını tekrar inşa ederek ve yaşadıklarından ders çıkararak gelecekteki ihtar işaretlerini fark edebilir ve daha tatmin edici münasebetler kurabilirsin. Bilhassa istismara maruz kaldıysan, güzelleşebilmek ve kendi zihinsel ve duygusal düzgünlüğünü öncelik haline getirebilmek için dayanak almak son derece değerlidir.

Kaynakça: https://www.sacap.edu.za/blog/applied-psychology/tips-for-dealing-with-toxic-relationships/

Türkçeye Çeviren – Düzenleyen: Fatih Özmez