İnsanlar kendi zevklerine nazaran seçebilecekleri pek çok seçeneğe sahip olmayı ister. Daha fazla seçeneğe sahip olmayı, karar verme sürecini kolaylaştıran bir lüks olarak görürler. Süpermarkette 18 çeşit cips, Netflix’te yaklaşık 6000 sinema, mağazada yüzlerce kıyafet… Pekala bu kadar seçenek sahiden işleri kolaylaştırıyor mu, yoksa bunaltıcı mı oluyor?
Karar verme güçlüğü
Birçok seçenek ortasından seçim yapmam gerektiğinde, birden fazla vakit hiçbir şey yapmadan kalıyorum. Netflix’te sinema ararken saatler harcıyorum, yemek ya da aktivite seçmekte zorlanıyorum. Çok seçenek bazen karar vermeyi kolaylaştırmak yerine daha da zorlaştırıyor olabilir mi?
Amerikalı psikolog Barry Schwartz, The Paradox of Choice: Why More is Less kitabında ve TED konuşmasında bu probleme dikkat çeker. Ona nazaran fazla seçenek, memnunluk yerine kaygı, gerilim ve depresyon getirebilir. Ne kadar çok seçeneğimiz olursa, o kadar az karar verebiliriz. Üstelik, kararlarımız beklentilerimizi karşılamadığında kendimizi suçlarız. Ayrıyeten, her zaman “Acaba doğru seçimi mi yaptım?” yahut “Ya oburunu seçseydim?” hissiyle yaşarız.
Daha çok seçenek = Daha az memnuniyet?
Schwartz, çok seçeneğin şu olumsuz sonuçlara yol açabileceğini söyler:
- Seçim Felci (Choice Paralysis): Çok fazla seçenek, karar verememeye ve hiçbir şey seçmemeye neden olur. Bu durum, seçeneklerin sunduğu özgürlüğü keyif almak yerine baş karışıklığı ve bunalmışlık olarak yaşamamıza yol açar.
- Tatminin Azalması: Fazla seçenek olduğunda, yanlış seçim yaptığımızda kendimizi suçlamamız daha kolay olur. Pişmanlık, dert ve gerilim artar. Sonuçta yaptığımız seçimden daha az tatmin duyarız. Daha berbatı, seçmediğimiz alternatiflerin daima daha âlâ olabileceği fikri huzursuzluk yaratır.
Sonuç
Schwartz’a nazaran, seçenek bolluğu karar verme sürecini zorlaştırır, daha fazla efor gerektirir ve ruhsal sonuçlarını ağırlaştırır.
Kaynakça: https://www.leidenpsychologyblog.nl/articles/paradox-of-choice
Türkçeye Çeviren – Düzenleyen: Fatih Özmez
