ÖZGÜL ÖĞRENME BOZUKLUĞU
Okulun birinci aylarından itibaren öğretmenler ve aileler çocukların okuma, yazma ve matematik marifetlerini çok önemserler. Bu marifetlerin mümkün olduğunca kuvvetli olması için çok çabalarlar.Çünkü çocuğun akademik hayatı bu üç kıymetli temel üzerinde yükselir.Çocukların birden fazla kendileri için harcanan bu çabalara olumlu cevap verirler ve bu temelleri sağlam atabilirler. Ancak birtakım çocuklar ise başkalarının doğal olarak öğrendikleri bu hünerlerin hepsinde ya da birinde, ikisinde çok zorlanırlar hatta bu zorlanmalar ortaokul, lise yıllarında devam eder ve onlara okul başarısızlığı olarak geri döner. Okuma, yazma ve matematik alanlarının en az birinde görülen bu yetersizliğe “ÖZGÜL ÖĞRENME BOZUKLUĞU” ismi verilir.
Öğrenme bozukluğu terimi öğretmenler ve anne babalar tarafından sıklıkla kullanılmasına rağmen, aslında kişinin beyin işlevlerindeki farklılık ve zayıflık nedeni ile ortaya çıkan bir nörogelişimsel bozukluktur. Bu şahıslar çoğunluk üzere düşünüp algılayamadıkları için, herkesin öğrendiği usullerle öğrenemezler.
Öğrenme bozukluğunun nedenleri, başka beyin kaynaklı hastalıklar üzere tam olarak bilinememektedir. Yapılan bir çok araştırmalarda bunun, beyin hasarları, genetik faktörler, nörolojik işlev bozukluklarından kaynaklanabileceği ortaya konulmuştur.
Bir çocuğun öğrenme bozukluğu tanısı alması için titiz bir formda kıymetlendirilmesi gerekmektedir. Ruhsal kıymetlendirme, aile değerlendirmesi, psikiyatrik, nörolojik ve gerekiyorsa başka tıbbi değerlendirmeler yapılarak teşhis konulmalıdır. Şayet çocuk:
• Olağan ve olağanın üzerinde zekaya sahipse,
• Öteki bir psikiyatrik/psikolojik rahatsızlığı yoksa,
• Dinleme, konuşma, akıl yürütme, okuma , yazma, matematik marifetlerini edinme ve kullanmada zekasına oranla zorlanıyorsa,
• Besbelli bir nörolojik patolojisi yoksa,
• Duyusal bir manisi yoksa, (işitme, görme kaybı vb.)
• Standart eğitime karşın zekasıyla çelişen bir muvaffakiyet gösteriyorsa, özgül öğrenme zahmeti tanısı alır.
Öğrenme bozuklukları ile ilgili farklı bir bilgi de şudur: Aslında tüm işlevleri ile birlikte kusursuz beyin çok azdır. Her insanın ömrün farklı alanlarına dair bir çeşit öğrenme bozukluğu olabilir. Örneğin ritim duygusu, motor uyumlar, istikamet kavramı vb. Ancak bunların üstte anlattığımız akademik marifetleri edinmeyi direkt etkileyenleri ve başkalarına nazaran daha ağır olanları; çocukların okulda muvaffakiyetini olumsuz etkilemektedir.
NEDENLERİ
Öğrenmenin nasıl gerçekleştiği ile ilgili ve öğrenme bozuklukları ile ilgili hala pek çok araştırmalar yapılmaktadır. Öğrenme Bozukluklarının neden ortaya çıktığına dair şu an net bir bulguya ulaşılamamıştır.Fakat son yapılan araştırmalar, öğrenme bozukluklarının sebebinin genetik ve nörobiyolojik faktörlerden kaynaklanmış olabileceğini düşündüren bulgular ortaya koymaktadır. Araştırmaların sonuçlarına nazaran sebepleri şunlar olabilir:
• Kalıtımsal Nedenler : Yapılan birtakım araştırma sonuçlarına nazaran bu problemleri yaşayan bireylerin neredeyse yarısının kalıtımsal olarak bu bozukluğa sahiptirler.
• Beyin Hasarları : Beyin anne karnından itibaren çok hassas yapıda bir organdır. Birtakım araştırmacılara nazaran hamilelikte, doğum sırasında ve doğum sonrasında oluşabilen merkezi hudut sistemi hasarları bebeği etkilemektedir. Bu tesirler, bazen vefatla sonuçlanabileceği üzere bazen de zihinsel pürüze sebep olabilir, şayet hafif bir etkilenme olmuş ise bu da öğrenme bozukluğu olarak ortaya çıkabilir.
• Nörolojik İşlev Bozuklukları: Birtakım araştırmacılar öğrenme bozukluklarının öğrenme sürecindeki birden çok fonksiyonda bozulmanın varlığından kaynaklandığını ileri sürmektedir. Bireylerde sağlıklı bir öğrenmenin gerçekleşebilmesi için:
1-Uyaranların hakikat olarak algılanıp beyefendisine iletilmesi,
2- Beyne iletilen bilgilerin gerçek işlemlenebilmesi (beyinde kaydedilmesi, düzenlenmesi, sıralanması, neden- sonuç bağlantısı kurabilmesi üzere maharetler )
3- Bilgilerin depolanması : Beyin kendisine gelen bilgileri organize edip, yine kullanmak üzere depolamaktadır. Beynimiz bilgileri kısa ve uzun periyodik bellekte saklar. Öğrenme bozukluğu olan bireylerde daha çok kısa periyodik bellek sıkıntıları vardır.
4- Çıkış süreci : Beynimiz bu basamakta bilgileri hücreler kaslar üzere aktiflik alanlarına yollar ve kişi böylelikle okuyabilir, yazabilir, sorun çözebilir, koşabilir, vb. İşte beynin öğrenmedeki bu dört temel işlevinde bir bozukluk varsa, kişi o vakit öğrenme bozukluğu yaşayabilir.
ÖĞRENME BOZUKLUĞUNUN TANILANMASI
Bir çocuğa öğrenme bozukluğu tanısı koymak için epeyce titiz, dikkatli ve değişik branşlarda uzmanlardan oluşan bir takım tarafından yapılan değerlendirmeler gerekmektedir. Değerlendirmeler psikolojik/psikiyatrik kıymetlendirme, nörolojik/tıbbi kıymetlendirme, aile değerlendirmesi biçiminde olur. Değerlendirmelerde kesinlikle okuldan öğretmenlerinin müşahede ve bilgilerine başvurulmalıdır. Bu değerlendirmelerde çocuğun duygusal sorunları, zihinsel mahzuru, bu duruma sebep olabilecek öbür tıbbi, nörolojik ve duyusal sebepler dışlanmalıdır.
ÖĞRENME BOZUKLUKLARININ TÜRLERİ
Öğrenme bozukluğunun çocukları etkileyen esas üç tipi vardır. Bunlar okuma bozukluğu (disleksi), yazma bozukluğu (disgrafi) ve matematik (diskalkuli) bozukluğudur. Bir çocukta bu çeşitlerden yalnız bir tanesi olabileceği üzere, ikisi yahut üçü bir ortada da görülebilir.
Belirtileri ise okuma bozukluğunda : Okumadan kaçınma, daha uzun müddette okuma, okurken harfleri karıştırma, harf atlama, harf ekleme, okuduğunu anlayamama, dilbilgisinde zorlanma, devrik ve mecaz manalı sözleri anlamakta zahmet, okuma sorunları sebebiyle okul muvaffakiyetinin olumsuz etkilenmesi.
Yazma bozukluğunun ise temel belirtileri şöyledir: Okunaksız nahoş yazı, yazı yazmaktan kaçınma, ince motor maharetlerde sıkıntılar, birbirine benzeyen harfleri ya da benzeri ses veren harfleri karıştırma, harfleri çok iri ya da çok küçük yazma, kalemi beceriksizce tutma, çok silik yahut bastırarak yazma, harf ve söz ortalarında kâfi ara bırakmama, yazılı ödevlerde, tahtadan deftere geçirirken zorlanma, harf atlama, ekleme yada ayna manzarası yazma vb. yazma ile ilgili belirtileri vardır.
Öğrenme bozukluklarının bir öbür çeşidi de matematik bozukluktur. Belirtileri ise: Vakit kavramının olmaması, saati öğrenmede zorlanma, gün, ay, mevsimlerin sırasını karıştırma, sayıların sırasında zorlanma, objeleri sayarken, ritmik sayarken zorlanma, çok basamaklı sayıları okurken zorlanma, sağ sol ve uzun/ kısa, büyük/küçük üzere temel kavramları öğrenememe, ölçü ünitelerini birbirine karıştırma, sorunu anlamada ve tahlil oluşturmada zorlanma vb. matematikle ilgili maharetlerde sıkıntılardır.
NELER YAPILABİLİR?
Öğrenme bozukluğu hayat uzunluğu süren bir farklılıktır. Fakat, çocuk bununla baş etmeyi öğrendikçe ve kendine özel bir yol çizdiğinde bu sorun onun hayatını olumsuz etkilemeyecektir. Öğrenme bozukluğu olan her bir birey başkasından farklıdır. Bireyin gereksinimine nazaran yapılacak yardımlar belirlenip, uygulamaya konulduğunda, çocuk kendi zayıf ve güçlü yanlarını tanıyabilir, kendine has meselelerini çözmeyi öğrenebilir. Bu çocuklar okul yıllarında tahminen zorlansalar da ileriki hayatlarında başarılı bir hayat sürebilirler. Öğrenme zahmetinde özel eğitim, ruhsal danışmanlık ve terapi, aile ve öğretmen danışmanlığı, çocuğun çalışma alışkanlıkları ile ilgili düzenlemeler, yapılacak yardım halleridir. Birtakım durumlarda Çocuk ve Ergen psikiyatristleri tarafından verilen ilaçlar da tedavinin birtakım evrelerinde kullanılabilir. Tüm bu etaplarda bilhassa ailenin uğraşı, çocuğun sıkıntılarını çözmesinde çok büyük bir etkendir.
ÇOCUKLARDA DİKKAT DAĞINIKLIĞI VE ÇOK HAREKETLİLİK
“Hiperaktivite Dikkat Dağınıklığı” hareketli olan ve dikkatini toplamakta zahmet çeken her çocuğa basitçe yakıştırılan bir etiket haline haline gelmiştir. Adeta son günlerin moda rahatsızlığı olmuştur.Ancak sahiden dikkat dağınıklığı bozukluğu yaşayan çocuklarda okul hayatı sahiden çok zordur ve bu sorun çözülmediğinde beraberinde duygusal meseleler ve okuldan kopmalara varan sıkıntıları getirir. Halbuki bu teşhisin konması uzun incelemeler gerektirmektedir. Kesin teşhis konulduktan sonra da belirli bir tedavi ve danışmanlık sürecinin akabinde şikayet konusu olan belirtilerde düzelmeler görülmektedir. Bu bozukluğun ergenlikten sonra kendi kendine geçeceği üzere söylentiler ise büsbütün gerçek dışıdır ve şayet tedavi edilmezse yetişkinlikte de sorun olmaya devam edebilir.
Hiperaktivite Dikkat Dağınıklığı tanısı konulan çocuklar için onların kişisel gereksinimlerine nazaran bir tedavi planı oluşturulur. Bunun içinde ferdî psikoterapi ve danışmanlık, özel eğitim yahut özel dersler, aile danışmanlığı ve ilaç tedavileri yer alabilir.
BAŞKA DURUMLARLA KARIŞABİLİR !!!
Çocukların yaşayacağı birtakım fizikî ve duygusal sıkıntılar hem dikkat dağınıklığına hem de çok hareketliliğe neden olabilir. Bunları esas şu biçimde sıralayabiliriz:
* Bedende birtakım vitamin ve minerallerin eksikliği (örn: B12, Demir vb. )
* Çocuğun yaşadığı depresyon ve başka his durum bozuklukları
* Çocuğun yaşadığı telaş bozuklukları (korkular, imtihan telaşı, ayrılık telaşı, okul fobisi, yaygın anksiyete bozukluğu vb. )
* Çocuğun yaşantısında oluşan gerilim verici olaylar ve travma sonrası gerilim bozuklukları
* Çocuğun içinde bulunduğu gelişim devri (örneğin ergenlikte dikkat azalması olabilir )
BELİRTİLERİ NELERDİR?
Hiperaktivite dikkat eksikliği bozukluğu üç boyutta seyredebilen bir durumdur. Birtakım çocukların yalnızca dikkati eksiktir, hatta kimileri çok yavaş dahi olabilir, kimileri çok hareketlidir, kimileri da dürtüseldir (impalsif) yani aklına geleni çabucak yapar, kendini frenleyemez. Bir çocuk bunların sadece birini yaşayabileceği üzere, ikisine, üçüne de sahip olabilir. Bazen bu durum öğrenme bozuklukları ile bir arada de görülebilir.Bu boyutların tek tek belirtilerine bakacak olursak:
Dikkat Eksikliği belirtileri: Dikkat gerektiren çalışmalardan kaçınma, her türlü uyaranın dikkatini çekmesi ve böylelikle kolay dikkatinin bölünmesi, detaylara dikkat edip asıl mevzudan kopma, ders ve ödev yapma sırasında hayaller kurma, sık sık mola muhtaçlığı hissetme, dağınıklık, eşyalarını kaybetme, vakti verimsiz kullanma, okul başarısı inişli çıkışlıdır.
Çok Hareketliliğin belirtileri:Aşırı hareketlilik,Sürekli nezaret gereksinimi, daima hareket etme gereksinimi, gidilen yerden çabuk sıkılma, kalabalık ortamlarda hareketliliğin artması, ilgi alanlarının çabuk değişmesi, çok hareketinden ötürü konsantre olamama, çok hareketinden ötürü sık sık yaralanma , kendini tehlikeye atma.
Dürtüselliğin belirtileri: Aklına iyisi yapma, ortama uygun olmayan fevri davranışlar, kelam almadan konuşma, sırasını bekleyememe, istekleri olmadığında öfke patlamaları, kurallara uymada zorlanma, düzgünce anlamadan apansız sorulara yanıt verme, düşünmeden davranma ve bunun getirdiği sıkıntılar.
Hiperaktivite Dikkat Dağınıklığının yaygınlığı yaşa nazaran %4 ile %8 ortasında değişmektedir. Çocuk yetiştirme pratiklerinde özgür ve daha az yapılandırmaya sahip olan birtakım toplumlarda daha yaygın olması (Amerikan toplumu üzere ) daha disiplinli çocuk yetiştirme pratiği olan birtakım toplumlarda ise daha seyrek görülmesi (Almanya’da çok seyrektir ) düşündürücüdür. Hiperaktivite Dikkat dağınıklığı sorunu olan bir çocukla yaşamak ailesi için de sıkıntı olabilir. Ailelerin bu durumun tahlili için yollar araması, ve çocuğu desteklemesi sonucu bu çocuklar daha başarılı bir okul hayatı ve daha sağlıklı toplumsal alakalar kurabilir.
