Hümanist kuram insan potansiyellerine büyük bedel veren ve bireyin kendi yaşantısını istediği üzere yöneltebileceğini vurgulayan yaklaşımlardır. Abraham Maslow, Carl Rogers ve Erich Fromm bu kuramın öncüleri olmakla birlikte; Hümanist kuramı temelini, Adler’in kişinin en güzele ulaşmak için daima çabaladığı görüşü oluşturmaktadır. Bu kuram, olumlu güdülerimizin olduğunu ve daima daha üst seviyeye gerçek ilerlediğimizi vurgular. Hümanistik görüşte olanların bireylerin geçmişte neler yaptıkları ya da nasıl düşündükleri ile uğraşmaktan çok, şu anda hayatlarını nasıl kıymetlendirdikleri ile değişme gelişme potansiyelleri ile ilgilendiklerini vurgularlar.
Hümanist psikologlar insan potansiyeline verdiği pahayla yaratıcılığın, bireyin kendi ego denetimi ile gerçekleşebileceği görüşünü savunmaktadır. Hümaniter yaklaşım yaratıcı niyetin insanın şuurlu halinin yoksunluğundan oluştuğunu reddetmekte, bireyin kişilik özelliklerinin ve sorun çözme sürecindeki şuurlu olarak ortaya koyduğu ferdî halinin değerine vurgu yapmaktadır. İnsancıl davranışlara nazaran, yaratıcılık insanın istendik davranışlardan birisidir. Ve her insan bu özelliklerle doğar. Her insan uygun ve kâfi şartlar, vakit sağlanırsa, yaratıcı eserler ortaya koyabilir. Bu kurama nazaran, yaratıcılık eser ya da süreç temelli olmaktan çok bireyin iç ve dış hayat kalitesi ile ilgilidir. Hümanist psikologlar insanlığı yok edecek, yıkıma yol açacak yaratıcılık eserlerinin karşısındadırlar. Yaratıcı eserlerin insanlığın pahası ve toplumsal tesirler açısından kıymetlendirilmesi gerekliliğini belirtmektedirler. Onlara nazaran yaratıcılığı oluşturan şartların; gerginlik yahut gerilim değil, rahatlık; tenkit değil, kabul edici ortamlar olduğunu savunmaktadırlar.
Hümanist kuramın öncülerinden Maslow, yaratıcık kavramına, insanın temel muhtaçlıklarını gerçekleştirmesi için oluşturduğu eylemsel dizilim ve muhtaçlık hiyerarşisi en üst basamağında yer vermekte ve bu basamakta yaratıcılığın resen, ek bir çabayı gerektirmeden saf ve kolay bir formda ortaya çıktığını vurgulamaktadır. Yaratıcılığı temel yaratıcılık ve ikincil yaratıcılık (kontrollü, disiplinli) olmak üzere iki tarafıyla tanımlamakta, insan davranışını etkileyen değerli faktörlerin başında ihtiyaçların ve güdülenmenin olduğunu öne süren kişilik kuramının temelini de “kendini gerçekleştirme” kavramına dayandırmaktadır.
Hümanist görüşün ileri gelenlerinden Rogers’a nazaran, yaratıcılık fayda sağlayabilen, bir gayeye yönelik ve şuurlu bir süreçtir. Yaratıcılığı belirleyen kategoriler ortasında, bireyin yalnız başına bir kıymet olduğunu kabul etmesi, dışsal değerlendirmelerden mahrum bir ortam oluşturulması ve his sezgisi, empati ile anlayış vardır. Rogers, her canlı belli yetenek, kapasite ve potansiyelle, bir manada ömür ilerledikçe eklemeler yapılabilecek genetik bir taslak ile doğduğunu savunur. Ona nazaran hayatın maksadı, bu genetik taslağı gerçekleştirmek, yani olabileceğimizin en uygunu olmaktır. Fromm ise hümanistik kuramda yaratıcılığın farklı bir istikametine değinir. Ona nazaran aşkınlık muhtaçlığı yaratıcı bir varlık olma gereksiniminden kaynaklanır. Aşkınlık, bireyin yaratıcı varlık olma ihtiyacı olarak tanımlanırken, yaratıcılık bir gereksinim olarak kabul edilmektedir. Fromm’un değindiği bir tek yaratıcı kişilik tipi vardır, ona nazaran diğerlerini seven ve diğerlerini kendi kadar düşünen karakterler hayatta yaratıcı yöneliş sergilerler. Yaratıcı olmayan yönelişi ise, alıcı-kabul eden, sömürücü-zorla alan-, biriktirici-saklayan-, pazarlayan-değiş-tokuş eden- kişilik tipleriyle açıklar.
İnsanın ferdi ömür kalitesi ve iç mutluluğuna değer veren Hümanist Kuram, bireylerin geçmiş tecrübeleri yerine bireylerin o günkü tecrübe ve niyetleriyle ilgilenir. Yaratıcılığın insanın ego denetimi dışında ve bilinçsiz halleri ile oluştuğu kabulünü reddeden Hümanist Kuram, yaratıcığın insanın ferdi yeteneklerini şuurlu ve belirli bir maksada yönelik kullandığı anda ortaya çıktığını savunur.
Kaynakça: https://dergipark.org.tr/tr/pub/kusbd/issue/35805/351623
Yazar: Dilara ONUR
