Ulusal ve memleketler arası literatürde kanser tanısı konan bireylerin hastalık ve tedavi süreçlerine ahengini arttırmada eş takviyesinin ehemmiyeti vurgulanmaktadır. Yalnız yaşayan prostat kanseri hastalarının olumsuz his durumlarının, eşleriyle birlikte yaşayan hastalara nazaran daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Akciğer kanseri tedavi süreçlerinde evlilik bağlantısını olumlu algılayan çiftlerin kansere bağlı kaygıları daha az ve ömür kalitesi seviyeleri daha yüksektir. Göğüs ve prostat kanseri tedavileri sonrası hasta ve eşlerinin tasa seviyelerini inceleyen çalışmada, kanser cinsine ve cinsiyete nazaran yaşanan telaşın çoğunlukla benzeri olduğu ortaya konmuştur.

Meme kanseri 45 hasta ve eşleri ile yapılan çalışmada, hastaların algıladıkları psikososyal takviye ile baş etme biçimleri ortasındaki bağlantı incelenmiş, eşleri tarafından kâfi desteklendiğini algılayan hastaların, kanserin yol açtığı sıkıntılarla aktif baş etme seviyelerinin yüksek olduğu görülmüştür. Hastalara sağlanan eş takviyesinin hem olumlu hem olumsuz tesirlerinin olduğu, bu farklılığın alınan dayanağın kalitesi ve hastaların algılarıyla hangi oranda eşleştiğine bağlı olarak değiştiği bilinmektedir. Benzeri halde literatürde düşük kaliteli duygusal dayanağın hastalar üzerinde olumlu rastgele bir tesiri olmadığını ortaya koymuştur. Hastalık öncesi evlilik hayatında mutsuz paylaşımları olan eşlerin, kanser tanısı aldıktan sonra, bilhassa teşhisten sonraki ağır tedavi süreçlerinin yaşandığı birinci bir yıllık devirde, eşler ortasında yaşanan çatışma ve uyuşmazlıkların artarak devam ettiği belirtilmiştir.

Genel olarak hastalıklar, evliliklerde en çok yaşanan meseleler ortasında %17,1 en sık boşanma nedenleri ortasında ise %13,7 oranında yer almaktadır. Bayanların kimileri boşanmalarının temel münasebetini kendileri, çocukları, kendisinin yahut eşinin birinci derece akrabalarının önemli sıhhat meseleleri olarak açıklamıştır. Bir bayan “Temel münasebetim şuydu. Rahatsızlandım. Hastalık evresinde yanımda değildi. Makûs günümde yanımda değilse âlâ günümde esasen gereksinimim yok diye düşündüm.” sözü ile boşanma münasebeti olarak hastalığına işaret etmiştir.

Evliliğin kanser sağkalım oranları üzerinde esirgeyici tesiri olduğu tespit edilmiştir. 1996-2012 yılları ortasında eş sahibi olma durumu ile farklı kanserlere yönelik mortalite oranlarının incelendiği kohort çalışmasında, bekar kanser hastalarında, tanıyı takip eden 10 yıllık süreçte kansere yönelik mortalite riskinin arttığı görülmüştür. Hakikaten boşanmış, dul yahut hiç evlenmemiş bayanların kanser tecrübesi ile baş etme seviyelerinin evli bayanlara nazaran düşük olduğu ortaya konmuştur. Matchim ve Armer’in çalışmasında evli bayanların kanserin yol açtığı zahmetlere daha uygun ahenk sağladığı ve ahenk sürecinin evlilik mühletine paralel olarak kolaylaştığı belirlenmiş, hastaların kanser teşhis ve tedavi sürecinde en fazla eş dayanağını hissettikleri görülmüştür.

Meme kanseri olan bir bayanın uzun periyot tedavi süreçlerinde eş dayanağını şöyle söz etmiştir. “Çevremdekilerden takviye gördüm ailemden, eşimden de… Ben her şeye bütün bahtıma razı olmuşken, eşim razı olmadı. Bu hastalıkla gayret edebiliyorsam eşimin takviyesi çok büyük…”. Yapılan diğer bir çalışma bulgusu evli kanser hastalarının hayatta kalma oranlarının eşlerinin eğitim durumlarından etkilendiğini göstermektedir. Birebir çalışmada eğitimin beraberinde, yüksek gelirli hane halklarındaki bireylerin de hayatta kalma avantajının yüksek olduğu ortaya konmuştur.

Evlilikte ahenk eşlerin birbirlerinin biyolojik, toplumsal ve ruhsal ihtiyaçlarını karşılamasıdır. Biyolojik ihtiyaç cinsel doyum iken, toplumsal ihtiyaç, eşlerin itimat, korunma ve dayanışma duygusu içinde yaşamaları, geleceğe inançla bakma, birbirleriyle gurur duyma ve toplumda saygın bir yer edinme, ruhsal ihtiyaç ise, beğenilme, sevilme ve ilgi görme ihtiyacıdır. Göğüs kanseri olan bayanların eş ahenklerini teşhisten itibaren 8 yıl boyunca inceleyen çalışma bulgusunda, kanser teşhisinden 3 ay sonra eşler ortasındaki ahengin giderek azaldığı ve hastalığın getirdiği meselelerle baş etme biçimlerinin yetersiz kaldığı, sonuç olarak bu hastaların yalnızlık, özgüven eksikliği, suçluluk ve gelecek telaşı üzere pek çok istenmeyen ruhsal semptomları artarak yaşadığı görülmüştür.

Benzer formda kanser sonrası eşler ortasındaki ahenk ile hastalık sürecinde yaşanan problemlerle aktif baş etme biçimi ortasında olumlu bir ilgi olduğu bildirilmiştir. Çiftlerin kanser öncesi olumlu irtibatlarının kanser sonrası mevcut eş ahengini arttırdığı, beraberinde kansere yönelik algılanan gerilim seviyesini azalttığı bulunmuştur. Tıpkı çalışmada teşhis öncesi eşler ortasındaki olumsuz irtibat süreçlerinin ve kansere yönelik algılanan gerilimin, kanser sonrası devirde eş ahengini azaltıp, kansere yönelik algılanan gerilim seviyelerini arttırdığı saptanmıştır. Ayrıyeten çalışmada tüm bu değişkenler ortasındaki etkileşimin değerli seviyede manalı olduğu bulunmuştur.

Literatürde kanser tanısı konan bayanların ahenk süreçleri ile ilgili araştırmalar çoğunlukta olup, eşlerin hastalığa ve tedavi süreçlerine nasıl yansılar verdikleri ve nasıl ahenk sağladıklarını inceleyen çalışmalar son yıllarda artış göstermeye başlanmıştır. Okanlı ve Ekinci, göğüs kanserli hasta ve eşlerini mastektomi öncesi ve sonrası karşılaştırdığı araştırmada, ameliyatın hasta ve eşlerin his denetim seviyeleri üzerinde tesirli olduğunu ve hem hastaların hem de eşlerinin hislerini söz etmekten kaçındıklarını göstermişlerdir.

Serviks kanseri tedavileri sonrası çiftlerin yaşadığı cinsel fonksiyon bozukluklarına yönelik yardım arayışında bulunmadıkları ve bu sorunun olumsuz tesirlerinin azaltılmasına yönelik bilgi ve danışmanlığın web siteler aracılığıyla sunulmasını istedikleri vurgulanmıştır. Tiryaki ve arkadaşlarının yaptığı bir çalışmada göğüs kanseri tedavisi gören bayanların eşlerinin, sağlıklı bayanların eşlerine nazaran cinsel ömürden daha az kaçındıkları ve hislerini cinsel olarak tabir etmede daha olumlu tavır sergiledikleri görülmüştür. Tıpkı çalışmada göğüs kanseri olan bayanların eşlerinde daha yüksek depresyon ve anksiyete yaşadıkları saptanmıştır. Prostat kanseri hastalarıyla yapılan bir çalışmada, hastalığın eşlerin ömür kalitesi üzerine küçük bir tesiri olduğu bulunurken, eşlerin ömür kalitesinde belirleyici faktörler yeniden kendi fizikî sıhhat ve ruhsal durumu beraberinde eşler ortasındaki ahengin kalitesi olmuştur.

Kaynakça: https://search.trdizin.gov.tr/tr/yayin/detay/1176976/kanser-sonrasi-surecte-es-iliskilerindeki-degisim

Yazarlar: Ayşe ÇAL, İlknur AYDIN AVCI