Afet, muhakkak bir bölgede beklenmedik bir anda görülen ve orada yaşayanları ruhsal, sosyolojik, ekonomik çok taraflı etkileyen, insan eliyle yahut doğal süreçlerle meydana gelen olaylardır. Doğal felaketler bütün dünyada her an yaşanabilmekte ve insanoğlunun hayatında yıkıcı tesirlere sebep olmaktadır. Bu olaylar şahısların doğal hayat akışını sekteye uğratmakta, ömürlerinin içinde derin izler bırakmakta ve sonrasında ortaya çıkan tahribatın düzeltilip güzelleştirilmesi uzun vakit alabilmektedir.
Bir afet çeşidi olan zelzelenin, yeryüzünde her yıl yüzlercesinin gerçekleştiği ve dünya tarihinde milyonlarca insanın vefatına yol açtığı bildirilmektedir. Türkiye hem yer aldığı zelzele nesli hem de jeolojik yapısı bakımından zelzeleye maruz kalan bir ülkedir. Canlı fay çizgilerine sahip ülkemizde, ortalama iki yılda bir can ve mal kayıplarına yol açan sarsıntılar yaşanmaktadır. Ne yazık ki hareketli zelzele jenerasyonu, yerleşim biçimi ve yapı özellikleri nedeniyle değerli ve etkileyici sonuçlar ortaya çıkmaktadır. Hayatları etkileme oranı bakımından dünyada ve ülkemizde en üst sırada yer alan sarsıntı, can ve mal kaybının yanı sıra toplumsal, fizikî ve ruhsal yaralanmalara, travmalara sebebiyet vermekte ve şahısların baş etme maharetlerini sarsmaktadır.
Travma bireyin hayatını etkileyen, onu çok halde korkutup, yaşadıkları yahut şahit oldukları karşısında çaresiz bırakan tecrübelerdir. Bu yaşantılar, bireyin hayatı içerisinde karşılaşılabileceği olumsuz olaylardan daha farklı ve dehşet vericidir. Derin izler bırakan sarsıntı bireyleri, kendileri ve sevdiklerinin uğrayabileceği değerli bir tehditle yüz yüze getirdiği için büyük bir travmatik yaşantı olarak kabul edilmektedir.
Deprem apansızın meydana gelmesi ve sonuçlarının oluşturduğu felaketler nedeniyle insan psikolojisi üzerinde kayda bedel tesirler bırakabilmektedir. Sarsıntı anında oluşan sarsıcı durumlar ve sonrasında gelişen can ve mal kayıpları bireyleri, uzun vakit tesirinden kurtulamayacakları ruhsal külfetlere sürükleyebilmektedir. Sarsıntılar gerçekleştirdiği tahribat, sonrasında oluşan ek sorunlar ve devam eden artçı sarsıntıların geliştirdiği kronik problemler nedeniyle öbür travmatik yaşantılardan farklı bir yere sahiptir. Zelzelenin şiddeti, sonrasındaki yakın kaybı, mecburî göç, okul ve iş değişikliği, maddi kayıplar üzere bireyin yaşantısında meydana gelen sıra dışı durumlar, ruhsal sorunların oluşmasında tesirli olabilmekte ve bu tesirler uzun yıllar devam edebilmektedir.
Depremin yol açtığı maddi ve manevi hasar, zelzelenin yaşandığı ülkenin gelişmişlik seviyesi, yaşanabilecek afete hazırlıklı olmamak, sarsıntı sonrasındaki ruhsal ve toplumsal müdahale eksikliği, yakınların kaybı, afetin görsel tesirlerinin ortadan kaldırılma süreci, maddi kasvetler, toplumsal irtibatların zayıflaması üzere etkenler afet sonrası ruhsal rahatsızlıkların ortaya çıkmasında tesirlidir. Zelzeleden kurtulanlarda kalp ve teneffüs meseleleri üzere fizikî rahatsızlıklarla birlikte depresyon, anksiyete ve travma sonrası gerilim bozukluğu (TSSB) üzere ruhsal sorunlar oluşabilmektedir. Yapılan kimi araştırmalar, sarsıntıdan kurtulanların TSSB seviyesinin %3-87 ortasında olduğunu bulgulamıştır.
Etkileri travmanın tipi, şiddeti ve deneyimleyen bireye nazaran değişebilmekle birlikte sarsıntı sonrası meşakkatler, bazen kalıcı ruhsal rahatsızlıklara yol açabilmektedir. Ruhsal sorunlar bilhassa kırılganlığı yüksek, riskli kümeler olarak tanımlanabilecek şahıslarda çok daha büyük yıkımlara sebebiyet verebilmektedir. Bu tesirlerin bebekler, çocuklar, yaşlılar, bayanlar, engelliler, zelzeleden evvel psikopatolojik sıkıntılar yaşayanlar için zorlayıcılığı yüksektir. Dikkat ve odaklanma problemleri, endişe, hissizlik, uyuşukluk, daima zelzelesi düşünme, keder, öfke, travmatik anı tekrar yaşama, çok uyarılmışlık, yüksek tasa, travma sonrası gerilim belirtileri ve uyku bozuklukları zelzeleden sonra yaşanan ruhsal problemlerdir. Travma sonrası gerilim bozukluğu, depresyon, anksiyete, husus bağımlılığı ve kronik gerilim üzere sorunların görülebilmesi mümkündür.
Afetlerin akabinde, bireylerin ruhsal düzgünleşme sürecini güçlendirmek için uzman dayanağı almaları büyük kıymet taşır. Artık sırf yüz yüze terapiyle hudutlu kalmadan, online terapi imkânı da giderek daha fazla tercih edilmektedir. Zelzele sonrasında yaşanan travma, tasa ve depresyon üzere meselelerde, çevrim içi terapi kolay erişilebilir bir takviye sağlayarak, yer ve vakit manilerini ortadan kaldırır. Böylelikle bireyler, yaşadıkları güçlü duygusal süreçlerle başa çıkmak için düzgünleşme seyahatlerine daha süratli adım atabilirler.
Kaynakça: https://sssjournal.com/files/sssjournal/f563cfd2-37c6-47eb-b8e6-35d2375d32f2.pdf?utm_source
Yazarlar: Ayşegül Ülker, Selahttin Avşaroğlu, Hülya Avşaroğlu, Enayat Elyan
