Sosyal Anksiyete: Belirtileri, Nedenleri ve Baş Etme Yöntemleri
Giriş
Toplumsal anksiyete, bireyin toplumsal ortamlarda ağır telaş, kaygı ve utanma hissetmesiyle karakterize edilen yaygın bir ruhsal durumdur. Bu durum, kişinin günlük hayat aktivitelerini, iş ve okul performansını olumsuz etkileyebilir. Dünya genelinde toplumsal anksiyete bozukluğu, yetişkinlerin yaklaşık %7’sinde görülen bir durumdur (Kessler ve ark., 2005).
Belirtileri
Toplumsal anksiyete, farklı hallerde kendini gösterebilir:
- İnsanlar önünde konuşma yaparken ağır dert hissetmek
- Yeni beşerlerle tanışmaktan kaçınmak
- Eleştiriye yahut yargılanmaya çok duyarlılık
- Terleme, titreme, çarpıntı üzere fizyolojik tepkiler
- Sosyal ortamlardan kaçınma davranışı
Bu belirtiler, bireyin hem toplumsal hem de akademik/iş hayatında fonksiyonelliğini önemli biçimde etkileyebilir (Stein ve Kean, 2000).
Nedenleri
Toplumsal anksiyete birden fazla faktörün etkileşimi ile ortaya çıkar:
- Genetik faktörler: Ailede toplumsal anksiyete hikayesi olan bireylerde risk artar (Hettema ve ark., 2001).
- Çevresel faktörler: Çocuklukta yaşanan olumsuz toplumsal tecrübeler, zorbalık yahut tenkide maruz kalmak.
- Kognitif faktörler: Kendi performansına çok odaklanma ve olumsuz fikir kalıpları.
Baş Etme ve Müdahale Yöntemleri
Toplumsal anksiyete ile başa çıkmak için çeşitli formüller bulunmaktadır:
- Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT)
- Olumsuz fikir ve inançların farkına varılması ve değiştirilmesi
- Sosyal marifet geliştirme ve maruz kalma antrenmanları (Heimberg, 2002)
- Gevşeme ve Nefes Teknikleri
- Derin nefes antrenmanları ve kas gevşetme, fizyolojik dert yansılarını azaltır
- Maruz Kalma ve Toplumsal Deneyim
- Kademeli olarak toplumsal durumlara girme, korkulan durumlarla yüzleşme
- Başarı tecrübesi → korkunun azalmasına yardımcı olur
- Gerekirse Farmakolojik Destek
- Doktor gözetiminde SSRI veya anksiyolitik ilaçlar
- Psikoterapi ile birlikte kullanım daha etkilidir
Sonuç
Toplumsal anksiyete, yaygın lakin tedavi edilebilir bir durumdur. Erken müdahale ve uygun ruhsal takviye, bireyin toplumsal ve mesleksel hayatta daha sağlıklı ve inançlı bir biçimde fonksiyon görmesini sağlar.
Kaynaklar
- Kessler, R. C., et al. (2005). Lifetime prevalence and age-of-onset distributions of DSM-IV disorders in the National Comorbidity Survey Replication. Archives of General Psychiatry, 62(6), 593–602.
- Stein, M. B., & Kean, Y. M. (2000). Disability and quality of life in social phobia: Epidemiologic findings. American Journal of Psychiatry, 157(10), 1606–1613.
- Hettema, J. M., Neale, M. C., & Kendler, K. S. (2001). A review and meta-analysis of the genetic epidemiology of anxiety disorders. American Journal of Psychiatry, 158(10), 1568–1578.
- Heimberg, R. G. (2002). Cognitive-behavioral therapy for social anxiety disorder: Current status and future directions. Biological Psychiatry, 51(1), 101–108.
