Yakınlık ve Aralık Ortasında: Korkulu ve Kaçıngan Bağlanmanın Bağlantıda Yarattığı Döngü
İlişkilerde yaşanan birçok tekrar eden sorun, anın içinde ortaya çıkmış üzere görünse de kökleri birçok vakit çok daha eskilere uzanır. Birine nasıl yaklaştığımız, yakınlık karşısında ne hissettiğimiz ya da çatışma anlarında neden muhakkak reaksiyonlar verdiğimiz; sırf kişiliğimizle değil, bağlanma biçimimizle de yakından bağlıdır. Bu bağlanma biçimleri, bağlantılarda neyi tehdit olarak algıladığımızı ve hangi davranışların bize inanç verdiğini belirler.
Bağlanma kuramını ortaya koyan John Bowlby, insanların bağlardaki tavırlarının rastlantısal olmadığını, erken devir bakım tecrübelerinin bireyin tüm yakın münasebetlerine istikamet verdiğini vurgular. Çocuklukta öğrenilen “yakınlık inançlı midir, yoksa tehlikeli mi?” sorusunun yanıtı, yetişkinlikte kurulan romantik bağlantılarda yine sahneye çıkar. Bu bağlamda dertli ve kaçıngan bağlanma tarzları, bilhassa romantik ilgilerde birbirini tetikleyen güçlü bir dinamik oluşturur.
Kaygılı bağlanma tarzına sahip bireyler için bağ, birden fazla vakit duygusal güvenliğin temel kaynağıdır. Yakınlık arttığında rahatlar, aralık oluştuğunda ise ağır bir kaybetme korkusu yaşayabilirler. Partnerin geç karşılık vermesi, geri çekilmesi ya da duygusal olarak aralı davranması, telaşlı taraf için terk edilme sinyali üzere algılanabilir. Bu nedenle daha fazla yakınlık arayışı, sık bildiri atma, onay bekleme ya da alakaya tutunma davranışları ortaya çıkabilir. Aslında bu gayret, karşı tarafı denetim etmekten fazla içsel bir huzur arayışının sonucudur.
Kaçından bağlanma tarzına sahip bireyler için ise durum bilakis işler. Yakınlık arttıkça ferdî alanın tehdit altında olduğu hissi oluşabilir. Duygusal beklentiler ağırlaştığında geri çekilme, duvar örme ya da bağlantıyı zihinsel olarak küçümseme eğilimi görülebilir. Kaçıngan kişi için uzaklık, sakinleşmenin ve kendini regüle etmenin bir yoludur. Bu geri çekilme birden fazla vakit sevgisizlikten değil, çok yakınlığın yarattığı bunaltıcı hislerden korunma gereksiniminden kaynaklanır.
Bu iki bağlanma tarzının bir ortaya geldiği münasebetlerde sıkça “yaklaş–uzaklaş” döngüsü oluşur. Telaşlı taraf yakınlıkla yatışmaya çalışırken, kaçıngan taraf uzaklık ile istikrar kurar. Telaşlı kişi ilgiye daha çok tutundukça, kaçıngan kişi daha fazla geri çekilir. Geri çekilme arttıkça korku yükselir; telaş yükseldikçe yakınlık talebi ağırlaşır. Böylelikle taraflar, farkında olmadan birbirlerinin en hassas bağlanma yaralarını tetikler. Bu döngüde yaşanan çatışmalar birçok vakit sevgisizlikten değil, iki tarafın da güvenliği farklı yerlerde aramasından doğar. Sorun birden fazla vakit neyin söylendiğinden çok, hangi bağlanma muhtaçlığının tetiklendiğidir. Telaşlı taraf “beni bırakma” dehşetiyle hareket ederken, kaçıngan taraf “kendimi kaybetmeyeyim” telaşıyla ara koyar. Her iki taraf da aslında tıpkı şeyi ister: inançta hissetmek.
Bu farkındalık, bağdaki problemleri şahsî yetersizlikler üzerinden okumak yerine bağlanma örüntüleri üzerinden anlamlandırmayı mümkün kılar. Bağlanma tarzları değişmez yazgılar değildir; lakin tanınmadıklarında ilgide derin yarılmalara yol açabilirler. Alakalar, sadece iki kişinin değil, iki farklı bağlanma öyküsünün de müsabaka alanıdır. Bu öyküleri anlamak, döngüyü kırmanın ve daha inançlı bir bağ kurmanın birinci adımıdır.
